Beschrijving van de schubbige fopzwam
Verspreiding
Mondiaal
De schubbige fopzwam heeft een groot verspreidingsgebied op het noordelijk halfrond. De soort komt van nature voor in Europa, Azië en Noord-Amerika. Daarnaast is de soort ook bekend uit delen van Australië, Nieuw-Zeeland en Zuid-Amerika. Vermoedelijk is zij daar met aangeplante bomen meegekomen.
Europa
De schubbige fopzwam komt in een groot deel van Europa voor. Waarnemingen zijn bekend uit vrijwel heel Europa, van Scandinavië tot het Middellandse Zeegebied. Alleen in sommige noordelijke en dunbevolkte gebieden wordt de soort minder vaak gemeld. In veel Europese landen geldt de schubbige fopzwam als een algemene tot vrij algemene soort.
Nederland en België
In Nederland is de schubbige fopzwam een algemene soort. Ze komt in grote delen van het land voor en wordt als algemeen beschouwd. Ook in België is de schubbige fopzwam algemeen. De soort komt verspreid voor in uiteenlopende delen van het land.
Habitat en biotoop
De schubbige fopzwam groeit vooral op voedselarme gronden. Ze komt voor in bossen met loofbomen en naaldbomen, op heidevelden, in open bosranden en soms ook in veengebieden. Vaak verschijnt ze op zandige en zure bodems. De soort kan zowel bij jonge als oudere bomen worden gevonden en groeit meestal verspreid of in kleine groepen.
Zichtbaarheid
De vruchtlichamen van de schubbige fopzwam zijn meestal zichtbaar van de zomer tot in de late herfst. In Noordwest-Europa ligt de belangrijkste periode doorgaans tussen juni en november. In zachte jaren kunnen vruchtlichamen plaatselijk nog iets later worden aangetroffen.
Herkenning
Hoed
De hoed van de schubbige fopzwam heeft meestal een doorsnede van 2 tot 8 cm. Jonge exemplaren hebben een bolle hoed, maar later wordt deze vlakker en ontstaat vaak een ondiepe indeuking in het midden. De hoedrand kan op latere leeftijd golvend en onregelmatig worden. Het oppervlak is droog en opvallend bedekt met fijne vezels en kleine schubjes, vooral in het midden van de hoed. Dit schubbige uiterlijk is een belangrijk kenmerk van de soort. De kleur varieert van roodbruin en oranjebruin tot geelbruin. Bij droog weer verbleekt de hoed vaak sterk naar licht geelbruin of bleek oker.
Het vlees is dun, stevig in de hoed en witachtig tot lichtbruinachtig van kleur. In de steel is het vlees taaier en vezeliger. De geur is zwak en weinig opvallend. De smaak is mild en niet kenmerkend.
Lamellen
De lamellen staan vrij wijd uit elkaar en zijn dikker dan bij veel andere plaatjeszwammen. Tussen de volledige lamellen zitten vaak kortere tussenlamellen. Jonge lamellen zijn meestal lichtroze tot vleeskleurig. Naarmate de paddenstoel ouder wordt, krijgen de lamellen een meer lichtbruinachtige tot bleek okerkleurige tint door de rijpende sporen.
De lamellen zijn aangehecht aan de steel. Meestal lopen ze niet langs de steel naar beneden, maar sluiten ze er breed tegenaan.
Steel
De steel is meestal 6 tot 12 cm lang en ongeveer 5 tot 8 mm dik. Ze is cilindrisch van vorm, maar vaak wat gebogen en aan de basis iets verdikt. Jonge stelen zijn gevuld, terwijl oudere stelen geleidelijk hol kunnen worden.
De kleur is roodbruin tot donkerbruin en komt meestal overeen met die van de hoed. Het oppervlak is sterk vezelig en vaak grof behaard of ruw, vooral aan de onderzijde. Aan de voet bevindt zich meestal een opvallend wit plukje schimmeldraden. Dit geeft de steel een ruig uiterlijk dat goed past bij de naam schubbige fopzwam.
Sporen
De sporen zijn wit in massa, wat zichtbaar is in de witte sporenafdruk. Individuele sporen zijn ovaal tot breed elliptisch van vorm. Het oppervlak is bedekt met kleine stekeltjes. Deze stekeltjes zijn alleen onder een microscoop zichtbaar.
De sporen zijn gewoonlijk 7,5 tot 11 µm lang en 6 tot 9 µm breed. De stekeltjes op het sporenoppervlak zijn 0,5 tot 1 µm hoog.
Weetjes over schubbige fopzwam
- De schubbige fopzwam kan al verschijnen bij heel jonge boompjes.
- Het schubbige oppervlak van de hoed is een van de belangrijkste kenmerken van de soort.
- De soort komt voor op meerdere continenten en heeft een zeer groot verspreidingsgebied.
- De witte sporen zijn bedekt met kleine stekeltjes die alleen onder een microscoop zichtbaar zijn.
- De schubbige fopzwam lijkt sterk op de gewone fopzwam en wordt daardoor regelmatig verkeerd gedetermineerd.
Bedreiging
De schubbige fopzwam wordt niet beschouwd als een bedreigde soort. De soort heeft een groot verspreidingsgebied en komt in veel delen van de wereld voor. Ook binnen Europa wordt ze op veel plaatsen regelmatig waargenomen. Er zijn geen aanwijzingen dat de soort wereldwijd sterk achteruitgaat.
Nederland
In Nederland wordt de schubbige fopzwam niet als bedreigd beschouwd. De NDFF Verspreidingsatlas vermeldt de soort als algemeen. Op de Nederlandse Rode Lijst van paddenstoelen staat de soort in de categorie ‘Thans niet bedreigd’. Hierdoor zijn er momenteel geen aanwijzingen dat de soort landelijk sterk achteruitgaat.
Bescherming
De schubbige fopzwam heeft in Nederland geen specifieke wettelijke bescherming. Omdat de soort op de Nederlandse Rode Lijst is opgenomen in de categorie ‘Thans niet bedreigd’, gelden er geen bijzondere beschermingsmaatregelen die specifiek op deze soort zijn gericht.
Wel profiteert de schubbige fopzwam indirect van het beheer en behoud van natuurgebieden, bossen, heidevelden en andere gebieden waar geschikte leefomstandigheden aanwezig blijven. Bescherming van deze natuurgebieden helpt ook om de leefplaatsen van de soort in stand te houden. Dit betreft algemene natuurbescherming en geen soortgerichte bescherming.
Bronnen
- First Nature. (z.d.). Laccaria proxima (Scurfy Deceiver). Geraadpleegd op 15 november 2026, van https://first-nature.com/fungi/laccaria-proxima.php
- GBIF. (z.d.). Laccaria proxima (Boud.) Pat. Geraadpleegd op 15 november 2026, van https://www.gbif.org/species/2530966
- NDFF Verspreidingsatlas. (z.d.). Laccaria proxima – Schubbige fopzwam. Geraadpleegd op 15 november 2026, van https://www.verspreidingsatlas.nl/0067060
- Naturalis Biodiversity Center. (z.d.). De Interactieve Paddenstoelengids: Laccaria proxima. Geraadpleegd op 15 november 2026, van https://paddenstoelen.linnaeus.naturalis.nl/linnaeus_ng/app/views/species/taxon.php?id=3255
- Asturnatura. (z.d.). Laccaria proxima. Geraadpleegd op 15 november 2026, van https://www.asturnatura.com/en/nature/species/laccaria-proxima
Laccaria proxima | |
|---|---|
| Taxonomie | |
| Rijk | Fungi (Schimmels) |
| Stam | Basidiomycota (steeltjeszwam) |
| Klasse | Agaricomycetes |
| Orde | Agaricales (plaatjeszwam) |
| Familie | Hydnangiaceae |
| Geslacht | Laccaria |
Herkenning | |
| Hoed | Bol tot vlak met lichte indeuking |
| Hoedbreedte | 2-8 cm |
| Hoeddikte | Dun |
| Hoedkleur | Oranjebruin tot roodbruin, later lichter |
| Hoed oppervlak | Droog, vezelig en schubbig |
| Lamellen | Wijdstaand, dik, lichtroze tot vleeskleurig |
| Steel | Cilindrisch, vaak gebogen, basis verdikt |
| Steelhoogte | 6-12 cm |
| Steeldikte | 5-8 mm |
| Vlees | Stevig in de hoed, vezelig in de steel |
| Vleeskleur | Witachtig tot licht bruinachtig |
| Sporen | 7,5-11 × 6-9 μm |
| Sporenkleur | Wit |
| Geur | Zwak |
| Smaak | Mild |
Verspreiding | |
| Wereld | Europa, Azië, Noord-Amerika, Australië en Nieuw-Zeeland |
| Europa | Vrijwel heel Europa |
| Nederland | Verspreid over grote delen van het land |
![]() schubbige fopzwam NMV Verspreidingsatlas Paddenstoelen | |
Bedreiging | |
| Zeldzaamheid | Algemeen |
| Rode Lijst 2008 | Thans niet bedreigd |
Ecologie | |
| Habitat | Bossen, heiden en voedselarme zandgronden |
| Groeitijd | Juni-november |
Ontdek meer van Fauna & Flora
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.







