Muurgekko

Reptielen, Schubreptielen, Phyllodactylidae
  • Een muurgekko op een houten oppervlak
    muurgekko
  • Muurgekko in stenen omgeving.
    muurgekko

Beschrijving van de muurgekko

Leefgebied

De muurgekko is van nature te vinden in het westelijke Middellandse Zeegebied. Het oorspronkelijke verspreidingsgebied strekt zich uit over Noord-Afrika, van Marokko tot Egypte, en over Zuid-Europa. Vanwege zijn vermogen om zich aan te passen aan stedelijke omgevingen, heeft de muurgekko zich met de hulp van de mens succesvol gevestigd in verschillende delen van de wereld. Geïntroduceerde populaties zijn te vinden op eilandengroepen zoals Madeira en de Azoren, maar ook in Noord- en Zuid-Amerika.

Europa

In Europa is de muurgekko inheems in grote delen van het Iberisch Schiereiland, het zuiden van Frankrijk, kustgebieden van Italië, en delen van Slovenië en Kroatië. De soort komt ook voor op veel mediterrane eilanden zoals Corsica, Sardinië, Sicilië en Kreta. De verspreiding in Europa is voornamelijk geconcentreerd in de warme, zuidelijke gebieden, waar de gekko’s gedijen in het milde klimaat.

Nederland

De muurgekko komt niet van nature voor in Nederland. Er zijn geen gevestigde populaties van deze soort bekend in het wild in Nederland. Het is echter mogelijk dat de gekko sporadisch als verstekeling in het land terechtkomt, maar het Nederlandse klimaat is te koud voor de muurgekko om te overleven en zich voort te planten.

Habitat en biotoop

De muurgekko gedijt in droge, warme omgevingen, zowel in natuurlijke als door de mens gemaakte biotopen. Natuurlijke habitats omvatten rotsachtige gebieden, kliffen en bossen.

Vanwege zijn sterke antropofiele gedrag is de gekko echter zeer algemeen in door de mens gemaakte omgevingen. Hij wordt vaak gevonden op muren van gebouwen, in ruïnes, in landelijke tuinen en op akkers. De muurgekko gebruikt deze structuren voor beschutting en om te jagen, waarbij hij vaak in de buurt van kunstmatige lichtbronnen jaagt op insecten.

Hij is te vinden van zeeniveau tot wel 2300 meter hoogte, afhankelijk van de regio.

Herkenning

De muurgekko heeft een robuust lichaam met een afgeplatte kop. De rug, poten en staart zijn bedekt met opvallende kegelvormige knobbeltjes, die de gekko een ruw en gepantserd uiterlijk geven. De kleur is over het algemeen grijsbruin of bruin met lichtere en donkere vlekken. De intensiteit van de kleur verandert met het licht, van donkerder overdag tot lichter ’s nachts.

De gekko heeft een stompe bek en grote ogen met verticale pupillen, zonder oogleden. De vingers en tenen hebben brede, ongedeelde hechtlamellen aan de onderkant, waardoor hij moeiteloos verticale oppervlakken kan beklimmen.

Een volwassen muurgekko kan, inclusief staart, tot ongeveer 15 centimeter lang worden, al kunnen sommige exemplaren zelfs 19 centimeter bereiken. Mannetjes zijn gemiddeld groter en hebben bredere koppen dan vrouwtjes.

Juvenielen

Juveniele muurgekko’s, die uit het ei komen, zijn al volledig gevormd en lijken op de volwassen dieren. Ze zijn direct na het uitkomen 4 tot 5 centimeter lang, inclusief de staart. Een opvallend kenmerk van juvenielen is de lichte staart met donkere ringen, een patroon dat vaak minder duidelijk wordt naarmate ze ouder worden. Ze vertonen dezelfde robuuste lichaamsbouw en knobbels als de volwassen gekko’s.

Taxonomie

De muurgekko (Tarentola mauritanica) wordt taxonomisch ingedeeld in een aantal ondersoorten. De nominale ondersoort is Tarentola mauritanica mauritanica, die voor het grootste deel van het verspreidingsgebied in Europa en Noord-Afrika staat. Daarnaast worden er nog minstens twee andere ondersoorten erkend. Dit zijn Tarentola mauritanica juliae en Tarentola mauritanica pallida, die beide endemisch zijn in Marokko.

Voedsel

De muurgekko is een roofdier dat voornamelijk jaagt op ongewervelde dieren, en dan in het bijzonder op insecten. Het dieet van de muurgekko is zeer divers en omvat onder andere spinnen, kevers, motten, vliegen, mieren en krekels.

Het is een opportunistische jager en is bekend om zijn gewoonte om ’s nachts te jagen in de buurt van straatverlichting en andere kunstmatige lichtbronnen, waar hij zich voedt met de insecten die op het licht afkomen.

Grotere exemplaren eten soms ook grotere prooien, zoals schorpioenen en zelfs andere, kleinere hagedissen, waaronder hun eigen jongen.

Weetjes over de muurgekko

  • In tegenstelling tot veel andere hagedissen kunnen muurgekko’s geluiden produceren die worden gebruikt voor communicatie, vooral tussen mannetjes in territoriale conflicten en als roep naar vrouwtjes.
  • Ze hebben een opmerkelijk vermogen om van kleur te veranderen. De muurgekko kan zijn huidskleur aanpassen aan de omgeving of zijn temperatuur. ’s Nachts en in koele omstandigheden is de gekko bleker van kleur, terwijl hij overdag en bij het zonnen donkerder is.
  • De voeten van de muurgekko hebben speciale hechtlamellen, waardoor ze kunnen klimmen op extreem gladde verticale oppervlakken, zoals glas. Deze lamellen zijn bedekt met miljoenen microscopisch kleine haartjes, die gebruikmaken van Van der Waals-krachten om zich vast te hechten.
  • Het geslacht van de jonge muurgekko’s wordt bepaald door de temperatuur van het nest. Bij hogere temperaturen komen meer mannetjes uit het ei, terwijl lagere temperaturen meer vrouwtjes opleveren.
  • Net als veel andere hagedissen kunnen muurgekko’s hun staart afstoten als ze zich bedreigd voelen. De staart blijft dan nog enige tijd bewegen om de aandacht van de aanvaller af te leiden, waarna de gekko kan vluchten. De staart groeit na verloop van tijd weer aan.

Gedrag

Het is een voornamelijk nachtactieve soort die overdag schuilt in spleten van muren, onder stenen of in andere schuilplaatsen. De hagedis is echter niet uitsluitend ’s nachts actief; op koelere dagen kan hij ook overdag worden waargenomen terwijl hij zich opwarmt in de zon.

De muurgekko is een solitaire en territoriale soort, waarbij mannetjes hun territorium fel verdedigen tegen andere mannetjes. Dit territoriale gedrag is vooral tijdens het broedseizoen zichtbaar, wanneer ze elkaar uitdagen met lichaamsbewegingen en vocalisaties, zoals korte, scherpe geluiden.

In stedelijke omgevingen zijn ze vaak ’s nachts te vinden in de buurt van lichtbronnen, waar ze jagen op de insecten die door het licht worden aangetrokken.

Juvenielen

Juveniele muurgekko’s vertonen in grote lijnen hetzelfde nachtactieve gedrag als de volwassen dieren. Ze zijn echter kwetsbaarder en voorzichtiger dan volwassenen. De jonge gekko’s hebben de neiging om zich te verstoppen en zijn meer schuw, wat cruciaal is voor hun overleving, aangezien ze kwetsbaar zijn voor predatie, zelfs door volwassen muurgekko’s. Ze beginnen direct na het uitkomen te jagen op kleine insecten en andere geleedpotigen.

Voortplanting

De voortplanting vindt plaats tijdens de warmere maanden, van de lente tot de late zomer.

Eitjes

Na de paring leggen de vrouwtjes eieren. De eieren zijn hard, wit en rond, vandaar dat ze soms de naam “witjes” krijgen. Een vrouwtje legt meestal twee eieren per keer en kan meerdere keren per jaar eieren leggen. Ze zoekt een veilige en beschutte plek voor haar eieren, zoals een spleet in een muur, onder een steen of in een holte in de grond. De eieren worden niet door de ouders bewaakt. De ontwikkeling van de jonge gekko’s in het ei duurt tussen de 45 en 100 dagen, afhankelijk van de temperatuur. De temperatuur van het nest bepaalt ook of er een mannetje of een vrouwtje uit het ei komt.

Juvenielen

Na het uitkomen zijn de juvenielen volledig zelfstandig en lijken ze op miniatuurversies van de volwassen dieren. Ze groeien in de loop van de tijd tot volwassen dieren.

In het wild kunnen muurgekko’s ongeveer 10 jaar oud worden, terwijl ze in een geschikt terrarium vaak meer dan 20 jaar kunnen leven.

Predatie

De muurgekko wordt door verschillende dieren bejaagd. Omdat hij voornamelijk ’s nachts actief is, wordt hij vooral bedreigd door nachtelijke roofdieren.

Tot de natuurlijke vijanden behoren verschillende soorten slangen en vogels, zoals de uil en de torenvalk. Daarnaast vormen zoogdieren, zoals vossen, egels en vooral huiskatten, een aanzienlijke bedreiging voor de gekko’s, vooral in stedelijke gebieden.

Ook grotere roofdieren, zoals grote duizendpoten, kunnen een bedreiging vormen voor de gekko’s. Kleinere juveniele muurgekko’s kunnen ook ten prooi vallen aan volwassen exemplaren van hun eigen soort.

De muurgekko’s proberen predatoren te ontlopen door zich overdag te verstoppen in spleten en gaten. De belangrijkste verdediging van de muurgekko is het vermogen om zijn staart af te werpen (autotomie) om de aandacht van de aanvaller af te leiden, zodat hij zelf kan ontsnappen.

Bedreiging

De muurgekko wordt wereldwijd niet als een bedreigde soort beschouwd. De soort heeft de status ‘niet bedreigd’ (Least Concern) op de Rode Lijst van de IUCN, wat aangeeft dat de populaties stabiel en wijdverspreid zijn. Hij is zeer succesvol in het zich aanpassen aan door de mens gemaakte omgevingen, waardoor hij in staat is om in veel stedelijke gebieden te overleven en zich voort te planten. De belangrijkste reden voor zijn succes is de algemene beschikbaarheid van voedsel en geschikte leefgebieden, zoals muren en ruïnes, in zijn oorspronkelijke verspreidingsgebied.

Bescherming

In Nederland staat de muurgekko niet onder wettelijke bescherming, omdat het geen inheemse diersoort is. Omdat de soort niet inheems is, staat de muurgekko ook niet op de Nederlandse Rode Lijst. De Nederlandse wetgeving voor soortenbescherming, zoals de Wet natuurbescherming, is van toepassing op soorten die van nature in Nederland voorkomen.

Bronnen

Tarentola mauritanica

Taxonomie

RijkAnimalia
StamChordata
KlasseReptilia (Reptielen)
OrdeSquamata (Schubreptielen)
FamiliePhyllodactylidae
SynoniemTarentola

Kenmerken

Kop-staartlengte15-19 cm
Staartlengte15-19 cm
KleurGrijsbruin tot bruin
Gewicht20 gram
Groep/solitairSolitair
VoedingInsecten en andere geleedpotigen

Voortplanting

BroedintervalJaarlijks
Paartijdapril-september
Aantal legselsMeerdere legsels per jaar
Aantal eieren2 eieren
Plaats eierenVerborgen plek
Grootte eierenKlein en rond
Incubatietijd45-100 dagen
Geboortelengte4-5 cm
GeslachtsrijpVanaf 1 jaar
Levensduur10 jaar in het wild

Voorkomen in Nederland

Status–
ZeldzaamheidZeer zeldzaam
Rode lijst–

Verspreiding

NederlandNiet
WereldEuropa, Afrika, Noord- en Zuid-Amerika
BiotoopvoorkeurWarme, droge, rotsachtige gebieden

Voorkomen wereldwijd

Kaart van het Mediterrane gebied in Europa.
Leefgebied
Author: Carnby License: CC BY-SA 3.0

Ontdek meer van Fauna & Flora

Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.

Gerelateerde berichten

Scroll naar boven