Bosmestkever

Beschrijving van de bosmestkever

Leefgebied

De bosmestkever komt van nature voor in een groot deel van Europa en in aangrenzende delen van Azië. Het verspreidingsgebied loopt van West-Europa tot ver in Rusland en Siberië. In het noorden komt de soort voor in Scandinavië tot ongeveer de 67e breedtegraad.

Europa

Binnen Europa is de bosmestkever zeer wijdverspreid. De soort komt voor in vrijwel heel Noord-, Midden- en Oost-Europa en is aanwezig in onder meer Nederland, België, Duitsland, Frankrijk, Polen, Tsjechië, Oostenrijk, Zwitserland, Denemarken, Noorwegen, Zweden en Finland. Ook in delen van Zuid-Europa komt de soort voor, al is de verspreiding daar plaatselijker dan in het noorden en midden van het continent.

Nederland

De bosmestkever komt in Nederland verspreid over een groot deel van het land voor. De soort is vooral talrijk op de hogere zandgronden en wordt veel gevonden op de Veluwe, in Drenthe, Overijssel, Utrecht, Noord-Brabant en Limburg. De bosmestkever geldt in Nederland als een algemene inheemse soort.

Habitat en biotoop

Bosmestkevers leven vooral op plaatsen waar de bodem vochtig blijft en waar veel organisch materiaal aanwezig is. Ze komen het meest voor in loofbossen, gemengde bossen en vochtige naaldbossen. Daarnaast kunnen ze ook worden aangetroffen op heidevelden, in natuurterreinen en op andere plekken waar mest, paddenstoelen of afstervend plantaardig materiaal beschikbaar is. Voor de voortplanting hebben ze een bodem nodig waarin ze gemakkelijk gangen kunnen graven.

Herkenning

De volwassen bosmestkever is een stevige, bolgebouwde kever van 12 tot 19 millimeter lang. De bovenzijde is meestal zwart tot blauwzwart en heeft vaak een metaalachtige glans. Afhankelijk van de lichtval kunnen de dekschilden blauw, groen of paars kleuren. De onderzijde heeft vaak een opvallende metaalblauwe of violetachtige glans. De antennes zijn roodbruin en de brede voorpoten zijn aangepast om te graven.

Larve

De larve is dik, zacht en duidelijk C-vormig gebogen. Het lichaam is wit tot geelwit, terwijl de kop bruin van kleur is. De borstpoten zijn goed ontwikkeld. De larve leeft onder de grond in een door de ouders aangelegde broedkamer waarin voedsel is opgeslagen.

Pop

De pop is geelwit tot lichtcrème van kleur. De toekomstige poten, antennes en dekschilden zijn dan al goed zichtbaar en liggen tegen het lichaam gevouwen. Tijdens de ontwikkeling kleurt de pop geleidelijk donkerder totdat de kenmerken van de volwassen kever zichtbaar worden. De pop bevindt zich onder de grond in een afgesloten popkamer.

Voedsel

Volwassen bosmestkevers eten vooral mest van zoogdieren. Ze gebruiken zowel mest van planteneters als van alleseters. Daarnaast voeden ze zich met rottende paddenstoelen, boomsap, dood plantaardig materiaal en soms met aas van dode dieren. Hierdoor helpen ze bij het opruimen en afbreken van organisch materiaal in de natuur.

Larve

De larven eten het voedsel dat de ouderdieren in de ondergrondse broedkamers hebben verzameld. Dit bestaat vooral uit mest van zoogdieren. Daarnaast kan het voedsel bestaan uit rottend plantaardig materiaal en paddenstoelen. De larven blijven tijdens hun ontwikkeling in deze voedselvoorraad leven.

Weetjes over de bosmestkever

• De bosmestkever graaft diepe gangen onder de grond waarin ze voedsel opslaan voor hun larven. Sommige gangen kunnen wel 70 tot 80 centimeter diep zijn.
• Een mannetje en vrouwtje werken vaak samen aan het graven van deze ondergrondse broedkamers.
• De larven groeien volledig op in een ondergrondse voedselvoorraad die door hun ouders is aangelegd.
• Volwassen bosmestkevers eten niet alleen mest, maar ook paddenstoelen, boomsap, dood plantaardig materiaal en soms aas.
• De onderzijde van het lichaam heeft vaak een opvallende metaalblauwe of violetkleurige glans die veel sterker is dan aan de bovenzijde zichtbaar is.
• Door mest en ander organisch materiaal onder de grond te brengen, helpen ze voedingsstoffen terug in de bodem te brengen. Daardoor spelen ze een belangrijke rol in het ecosysteem.
• De bosmestkever wordt vaak verward met de gewone mestkever (Geotrupes stercorarius). De bosmestkever heeft meestal een sterk metaalblauwe of violetkleurige onderzijde en verschilt ook in details van de achterpoten en het halsschild.

Gedrag

Volwassen bosmestkevers brengen veel tijd door op de bosbodem, waar ze op zoek gaan naar mest, paddenstoelen, dood plantaardig materiaal en andere voedselbronnen. Ze lopen daarbij vaak over bospaden en open plekken in het bos. Zowel overdag als tijdens de schemering kunnen ze actief zijn.

Tijdens de voortplantingsperiode graven ze gangen in de bodem. Een mannetje en vrouwtje werken hierbij vaak samen. Ze verzamelen voedsel en brengen dit naar ondergrondse broedkamers waarin de eitjes worden gelegd. Volwassen dieren kunnen na het uitkomen overwinteren in zelf gegraven gangen en verschijnen daarna opnieuw aan de oppervlakte.

Larve

De larven leven hun volledige ontwikkeling onder de grond in een afgesloten broedkamer. Ze verlaten deze kamer normaal gesproken niet. Hun tijd bestaat vooral uit eten en groeien. Daarbij gebruiken ze de voedselvoorraad die door de ouderdieren is aangelegd. Aan het einde van de larvale ontwikkeling verpoppen ze zich in de bodem.

Mobiliteit

De bosmestkever kan zowel lopen als vliegen. Op zoek naar voedsel of een partner lopen ze vaak grote afstanden over de bosbodem. Daarnaast beschikken ze over goed ontwikkelde vleugels waarmee ze nieuwe leefgebieden en voedselbronnen kunnen bereiken. Volwassen dieren worden regelmatig vliegend aangetroffen, vooral tijdens warme perioden.

De larven zijn niet mobiel. Ze blijven gedurende hun ontwikkeling in dezelfde ondergrondse broedkamer.

Vliegtijd

Volwassen bosmestkevers kunnen worden gezien vanaf het vroege voorjaar tot laat in de herfst. De meeste activiteit vindt plaats in het voorjaar en de zomer. Nieuw uitgekomen volwassen dieren verschijnen doorgaans in de nazomer of vroege herfst. Daarna kunnen ze overwinteren en het volgende voorjaar opnieuw actief worden.

Waarnemingen laten zien dat de soort in Nederland gedurende een groot deel van het jaar kan worden aangetroffen, met een duidelijke piek in de warmere maanden.

Voortplanting

De voortplanting begint in het voorjaar. Een mannetje en vrouwtje graven samen een gang in de bodem met aan het einde één of meer broedkamers. Deze kamers vullen ze met mest, paddenstoelen en ander organisch materiaal dat als voedsel dient voor de nakomelingen. Daarna legt het vrouwtje haar eieren in de broedkamers.

Uit het ei komt een larve. Ze leeft volledig onder de grond in de broedkamer en eet van de voedselvoorraad die door de ouderdieren is aangelegd. Tijdens deze fase groeit ze sterk. De ontwikkeling van de larve neemt het grootste deel van de levenscyclus in beslag en duurt ongeveer een jaar.

Wanneer de larve volgroeid is, verandert ze in een pop. De pop blijft in de ondergrondse kamer en beweegt nauwelijks. Tijdens deze fase worden de kenmerken van de volwassen kever gevormd.

Na de verpopping verschijnt de volwassen kever, het imago. Nieuwe volwassen dieren komen meestal in de nazomer of vroege herfst tevoorschijn. Ze zoeken voedsel, graven gangen en bereiden zich voor op de winter. Veel dieren overwinteren onder de grond en worden het volgende voorjaar weer actief, waarna ze zich voortplanten.

De volledige ontwikkeling van ei tot volwassen kever duurt ongeveer een jaar. Volwassen dieren kunnen een winter overleven en daarna opnieuw actief worden.

Predatie

Volwassen kevers kunnen worden opgegeten door insectenetende vogels, zoals kraaiachtigen en andere soorten die op de bosbodem naar voedsel zoeken. Ook kleine zoogdieren kunnen volwassen kevers buitmaken wanneer ze deze op de grond aantreffen.

De eieren, larven en poppen leven onder de grond en zijn daardoor beter beschermd tegen veel roofdieren. Toch kunnen ze worden opgegraven door dieren die in de bodem naar voedsel zoeken. Ook roofzuchtige insecten en andere bodembewoners kunnen een gevaar vormen voor de jonge ontwikkelingsstadia.

Een belangrijke bescherming van de soort is haar verborgen levenswijze. De larven ontwikkelen zich in afgesloten broedkamers diep in de bodem, waardoor veel natuurlijke vijanden ze moeilijk kunnen bereiken.

Bedreiging

De bosmestkever heeft een groot verspreidingsgebied en komt in veel delen van Europa algemeen voor. De soort wordt wereldwijd niet als bedreigd aangemerkt. Wel kunnen plaatselijke populaties onder druk komen te staan door verlies van leefgebied, intensief bosbeheer en een afname van geschikte voedselbronnen. Ook middelen tegen parasieten bij vee kunnen schadelijk zijn, omdat resten daarvan in mest terechtkomen en de ontwikkeling van mestkevers kunnen beïnvloeden.

Nederland

In Nederland wordt de bosmestkever beschouwd als een algemene inheemse soort. Er zijn geen aanwijzingen dat de soort landelijk sterk achteruitgaat of momenteel als bedreigd wordt beschouwd.

Plaatselijk kunnen veranderingen in het leefgebied, verstoring van de bodem en schadelijke stoffen in mest wel een negatieve invloed hebben op populaties. Deze factoren lijken echter geen landelijke bedreiging voor de soort te vormen.

Bescherming

De bosmestkever heeft in Nederland geen specifieke bescherming onder de Omgevingswet. De soort staat niet bekend als een wettelijk beschermde keversoort.

De soort profiteert wel indirect van de bescherming van natuurgebieden, bossen en andere leefgebieden waar zij voorkomt. Ook natuurvriendelijk beheer van bossen en het beperken van schadelijke stoffen in mest kunnen gunstig zijn voor de soort.

Bronnen

• Asturnatura. (z.d.). Anoplotrupes stercorosus. Geraadpleegd op 25 oktober 2026, van https://www.asturnatura.com/en/nature/species/anoplotrupes-stercorosus
• Asturnatura. (z.d.). Distribución de Anoplotrupes stercorosus. Geraadpleegd op 25 oktober 2026, van https://www.asturnatura.com/distribucion/anoplotrupes-stercorosus.html
• British Scarabs. (z.d.). Anoplotrupes stercorosus. Geraadpleegd op 25 oktober 2026, van https://britishscarabs.org/home/species/dung-beetles/geotrupidae/anoplotrupes-stercorosus-2/
• Buglife. (z.d.). Woodland Dor Beetle. Geraadpleegd op 25 oktober 2026, van https://www.buglife.org.uk/bugs/bug-directory/woodland-dor-beetle/
• NDFF Verspreidingsatlas. (z.d.). Bosmestkever (Geotrupes stercorosus). Geraadpleegd op 25 oktober 2026, van https://www.verspreidingsatlas.nl/9901374
• Waarneming.nl. (z.d.). Bosmestkever – Anoplotrupes stercorosus. Geraadpleegd op 25 oktober 2026, van https://waarneming.nl/species/19001/
• Plantiary. (z.d.). Woodland Dor Beetle (Anoplotrupes stercorosus): Facts, Identification & Habitat. Geraadpleegd op 25 oktober 2026, van https://plantiary.com/insect/anoplotrupes-stercorosus_1323.html