Beschrijving van de Cleopatra
Leefgebied
Mondiaal
De Cleopatra komt voor in Zuid-Europa, Noord-Afrika en delen van West-Azië. Hij leeft voornamelijk in het Middellandse Zeegebied.
Nederland
De Cleopatra komt niet voor in Nederland en België.
Habitat en biotoop
De Cleopatra leeft in warme, open landschappen die rijk zijn aan struiken en loofbomen. Zijn favoriete habitat bestaat uit mediterrane maquis, lichte bossen en droge, rotsachtige gebieden waar de waardplant vuilboom groeit. Deze vlinder is sterk gebonden aan gebieden met een overvloed aan groenblijvende vegetatie, waarin hij ook overwintert.
De biotoop strekt zich uit van laaggelegen kustgebieden tot bergachtige zones, waarbij hij in de zomermaanden vaak naar hogere hoogten migreert om de hitte te vermijden. In het voorjaar keert hij terug naar lagere gebieden om zich voort te planten. Deze verticale migratie is kenmerkend voor zijn ecologische strategie in droge mediterrane klimaten.
Herkenning
Vlinder
De Cleopatra is middelgroot en heeft een vleugelspanwijdte van ongeveer 50 tot 70 millimeter. Mannetjes vallen op door hun felgele vleugels met een opvallende oranje vlek op de bovenkant van de voorvleugels, terwijl vrouwtjes een bleker geel of groenachtig uiterlijk hebben.
Beide geslachten hebben een haakvormige punt aan de voorvleugel en een bruine stip in het midden van elke vleugel, wat hen helpt om op bladeren te lijken en zo goed gecamoufleerd te blijven.
De onderzijde van de vleugels is lichtgroen tot geelachtig, en de uitgesproken nervatuur op de achtervleugels versterkt hun bladachtige uiterlijk. Deze visuele kenmerken maken de Cleopatra niet alleen elegant, maar ook bijzonder goed aangepast aan zijn mediterrane omgeving.
Rups
De rups is ongeveer 35 mm lang en heeft een donkergroene rug die naar de zijkanten toe lichter wordt. Aan weerszijden loopt een opvallende witte lijn, wat helpt bij camouflage tussen de bladeren van de waardplant vuilboom.
Het lichaam is slank en enigszins cilindrisch, met een glad oppervlak zonder opvallende beharing.
Pop
De pop van Cleopatra is aanvankelijk groen en hangt meestal onder een blad van de waardplant, bevestigd met een zijden band. Naarmate de metamorfose vordert, verandert de kleur geleidelijk naar geel en rood, waarbij de vleugelpatronen van de toekomstige vlinder zichtbaar worden door de huid heen. Dit kleurverloop is een visuele aanwijzing dat het uitkomen nabij is. De vorm van de pop is slank en enigszins hoekig, wat helpt bij camouflage tussen het bladgroen.
Voedsel
De volwassen vlinder voedt zich voornamelijk met nectar van bloeiende planten. Hij bezoekt graag bloemen uit de helmkruidfamilie en heeft een voorkeur voor soorten die rijk zijn aan nectar, zoals klaver en luzerne. Deze voedingskeuze voorziet hem van de energie die nodig is voor vliegen, voortplanting en migratie.
Tijdens zijn actieve maanden, vooral in de lente en zomer, is hij vaak te vinden in zonnige open plekken waar deze nectarbronnen overvloedig aanwezig zijn.
Waardplanten
De waardplanten behoren tot het geslacht Rhamnus, met name de vuilboom en de wegedoorn.
De rupsen voeden zich uitsluitend met de bladeren van deze struiken, die voorkomen in warme, droge gebieden met open vegetatie. Deze planten bieden niet alleen voedsel, maar ook beschutting voor de verpopping, waarbij de rups zich met een zijden band aan de onderzijde van een blad vasthecht.
Weetjes over de Cleopatra
- Gonepteryx cleopatra is vernoemd naar de Egyptische koningin Cleopatra, wat deze vlinder een historische flair geeft.
- Er bestaan tien erkende ondersoorten, verspreid over Zuid-Europa, Noord-Afrika en West-Azië.
- De mannetjes hebben een opvallende oranje vlek op hun gele vleugels, die pas zichtbaar wordt wanneer ze opvliegen, wat zorgt voor een spectaculair visueel effect in de zon.
Gedrag
Vlinder
De Cleopatra is een dagactieve vlinder die vooral actief is in zonnige, warme omstandigheden. Hij vliegt traag en doelgericht, vaak laag boven de vegetatie, waarbij hij bloemen bezoekt om nectar te verzamelen. Bij het rusten houdt hij zijn vleugels gesloten, waardoor hij dankzij zijn bladachtige vorm en kleur vrijwel onzichtbaar wordt tussen het groen.
In droge mediterrane gebieden vertoont hij seizoensgebonden migratiegedrag: in het voorjaar verschijnt hij op lagere hoogten, hij trekt in de zomer naar bergachtige zones en keert in de herfst terug naar lagere gebieden. Tijdens de wintermaanden overwintert hij als volwassen vlinder in groenblijvende struiken en bomen, waar hij beschutting zoekt tegen kou en wind. Dit gedrag maakt hem bijzonder goed aangepast aan het mediterrane klimaat.
Rups
De rups is vooral actief tussen april en juni, wanneer hij zich voedt met de bladeren van vuilboomsoorten. Hij beweegt traag en blijft meestal verborgen aan de onderzijde van bladeren, waar zijn groene kleur en witte zijlijnen hem helpen om niet op te vallen voor roofdieren.
Tijdens zijn ontwikkeling blijft hij dicht bij de waardplant en vertoont hij weinig migratiegedrag. Wanneer hij klaar is om te verpoppen, bevestigt hij zich met een zijden band aan een blad en blijft daar onbeweeglijk hangen tot de metamorfose begint.
Mobiliteit
De Cleopatra is een vlinder met opvallende mobiliteit binnen zijn mediterrane leefgebied. Hij vliegt traag maar doelgericht, vaak laag boven de vegetatie, waarbij hij bloemen bezoekt voor nectar. In droge regio’s vertoont hij verticale migratie: in het voorjaar verschijnt hij op lagere hoogten, trekt in de zomer naar bergachtige gebieden en keert in de herfst terug naar lagere zones.
Deze seizoensgebonden verplaatsingen helpen hem om extreme temperaturen te vermijden en optimaal gebruik te maken van beschikbare voedselbronnen.
Hoewel hij zelden buiten zijn verspreidingsgebied wordt aangetroffen, zijn er incidentele meldingen van verdwaalde exemplaren in meer noordelijke streken.
Vliegtijd
De Cleopatra vliegt meestal van mei tot augustus in het grootste deel van zijn verspreidingsgebied. In Spanje is hij uitzonderlijk actief en kan hij bijna het hele jaar door worden waargenomen dankzij een 2e generatie.
De vlinder overwintert als volwassen exemplaar in groenblijvende struiken en bomen, waardoor hij vroeg in het voorjaar al kan verschijnen. Op Menorca begint hij zelfs te vliegen tijdens de eerste warme dagen in februari.
Levenscyclus
Vlinder
De volwassen vlinder komt tevoorschijn met zachte, gekreukte vleugels die hij moet oppompen en laten uitharden voordat hij kan vliegen. Hij leeft tot tien maanden, wat uitzonderlijk lang is voor een vlindersoort. Tijdens deze periode voedt hij zich met nectar, plant hij zich voort en overwintert hij als volwassen exemplaar in groenblijvende vegetatie.
Eitjes
De eitjes zijn klein en bolvormig en worden één voor één afgezet op bladeren van vuilboomsoorten. De kleur varieert van geel tot groen, wat helpt bij camouflage. Deze fase duurt ongeveer één tot twee weken, afhankelijk van temperatuur en omgeving.
Rups
Na het uitkomen verschijnt een jonge rups die aanvankelijk zwart is met witte stippen en lijkt op vogeluitwerpselen, wat roofdieren afschrikt. Naarmate hij groeit, verandert hij in een groene rups met witte zijlijnen. Hij doorloopt meerdere vervellingen en groeit gedurende vijf tot zes weken, waarbij hij zich uitsluitend voedt met bladeren van vuilboom.
Pop
Wanneer de rups zijn laatste groeistadium bereikt, zoekt hij een geschikte plek om te verpoppen. Hij bevestigt zich met een zijden draad aan een blad of tak en vormt een groene tot bruine pop. Binnenin ondergaat hij een volledige metamorfose, waarbij zijn lichaam wordt afgebroken en opnieuw opgebouwd tot vlinder. Deze fase duurt meestal enkele weken.
Bedreiging
De Cleopatra wordt momenteel niet beschouwd als een bedreigde soort. Volgens de Europese Rode Lijst heeft deze vlinder de status “Least Concern“, wat betekent dat hij wijdverspreid en overvloedig voorkomt en geen directe risico’s loopt op uitsterven.
Zijn populaties zijn stabiel in het Middellandse Zeegebied, waar hij voorkomt in diverse habitats zoals open bossen en struikgewas. Hoewel klimaatverandering en habitatverlies op lange termijn invloed kunnen hebben, is er op dit moment geen aanwijzing dat de soort onder druk staat.
Bescherming
De Cleopatra is niet specifiek beschermd door internationale wetgeving zoals CITES of andere handelsregulaties. Toch komt hij voor in meerdere beschermde natuurgebieden binnen zijn verspreidingsgebied, vooral in Zuid-Europa, waar zijn leefomgeving wordt beheerd en behouden.
In landen waar de soort achteruitgaat, zoals Bosnië en Herzegovina en Albanië, wordt hij lokaal als kwetsbaar of bijna bedreigd beschouwd, wat aanleiding geeft tot gerichte beschermingsmaatregelen
Bronnen
- Cleopatra (vlinder). (2025, 14 juli). Wikipedia, de vrije encyclopedie. Opgehaald 09:59, juli 15, 2025 van https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Cleopatra_(vlinder)&oldid=69603997.
- Seite „Kleopatra-Falter“. In: Wikipedia – Die freie Enzyklopädie. Bearbeitungsstand: 27. April 2024, 14:38 UTC. URL: https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Kleopatra-Falter&oldid=244447960 (Abgerufen: 15. Juli 2025, 09:59 UTC)
- Wikipedia-contributors. (2025, February 13). Gonepteryx cleopatra. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 10:00, July 15, 2025, from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gonepteryx_cleopatra&oldid=1275569325
Gonepteryx cleopatra | |
Taxonomie | |
|---|---|
| Rijk | Animalia |
| Stam | Geleedpotigen (Arthropoda) |
| Klasse | Insecten (Insecta) |
| Orde | Vlinders (Lepidoptera) |
| Familie | Pieridae (witjes) |
| Geslacht | Gonepteryx |
| Synoniemen | |
Kenmerken | |
| Voorvleugellengte | 25-35 mm |
| Spanwijdte | 50-70 mm |
| Waardplanten | Soorten uit het geslacht Vuilboom |
| Vliegperiode | Mei tot augustus |
| Grootte rups | 35 mm |
Voortplanting | |
| Aantal eitjes | 50-100 eitjes |
| Uitkomen eitjes | 1-2 weken |
| Rupsen | 5-6 weken |
| Popfase | Enkele weken |
Voorkomen in Nederland | |
| Status | Afwezig |
| Zeldzaamheid | Uiterst zeldzaam |
| Bescherming | – |
Verspreiding | |
| Nederland | Afwezig |
| Wereld | Europa, Afrika, Azië |
| Biotoopvoorkeur | Warme, open mediterrane landschappen |
Ontdek meer van Fauna & Flora
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
