Voederwikke

Beschrijving van voederwikke

De voederwikke (Vicia sativa subsp. sativa) is een bekende vlinderbloemige plant die wereldwijd een grote rol speelt als groenbemester en veevoer.

Stengels

De stengels van deze plant zijn meestal klimmend of liggen plat op de grond. Ze bereiken vaak een lengte van dertig tot tachtig centimeter, maar ze kunnen soms wel tot een meter lang worden. De stengels zijn slap en hebben kleine haren.

Bladeren

De bladeren bestaan uit meerdere paartjes van kleinere deelblaadjes die tegenover elkaar staan. Aan het einde van elk blad zit een vertakte rank waarmee de plant zich ergens aan kan vasthouden. De deelblaadjes zijn eirond of langwerpig en eindigen vaak in een klein puntje. Aan de voet van het blad zitten steunblaadjes die vaak een donkere vlek hebben.

Bloemen

De bloemen staan meestal alleen of in paren in de oksels van de bladeren. Ze hebben een paarse tot violette kleur, waarbij de vleugels soms iets donkerder zijn. Elke bloem heeft zowel mannelijke als vrouwelijke eigenschappen, wat betekent dat ze tweeslachtig is. Binnenin de bloem bevinden zich tien meeldraden en één stamper. Negen van deze meeldraden zijn met elkaar vergroeid tot een buis, terwijl er eentje losstaat.

Vrucht

De vrucht is een gladde of licht harige peul die tijdens de rijping verandert van groen naar bruin of bijna zwart. Binnenin deze peul zitten meerdere zaden. De zaden zijn bolvormig en hebben een egale bruine, grijze of zwarte kleur, maar ze kunnen ook gevlekt zijn. Wanneer de peul helemaal rijp en droog is, springt deze open, waardoor de zaden zich in de directe omgeving verspreiden.

Wortels

De plant heeft een diepgaande penwortel die tientallen centimeters diep de grond in kan groeien. Aan deze wortels groeien kleine knolletjes. In deze knolletjes leven bacteriën die stikstof uit de lucht kunnen binden, waardoor de plant ook in voedselarme grond goed kan groeien.

Verspreiding

Mondiale verspreiding

De voederwikke komt oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied en delen van Azië. Door het langdurige gebruik in de landbouw heeft de plant zich over grote delen van de wereld verspreid. Tegenwoordig is ze te vinden in heel Europa, grote delen van Noord-Amerika, Zuid-Amerika en Australië.

Verspreiding in Nederland en België

In Nederland en België is de voederwikke een algemene verschijning. Ze komt in bijna alle regio’s voor, met een sterke aanwezigheid op landbouwgronden en in ruderale gebieden. Omdat ze vaak wordt ingezaaid als groenbemester, verwildert ze gemakkelijk en handhaaft ze zich goed in de vrije natuur.

Weetjes over voederwikke

• Ze wordt door boeren vaak ingezet om de bodem te verbeteren, omdat ze stikstof in de grond brengt.
• De bloemen trekken veel hommels en bijen aan die voor de bestuiving zorgen.
• Ze kan goed tegen kou, waardoor boeren ze in de herfst als wintergroenbemester zaaien.
• De zaden werden in heel vroege tijden door mensen gegeten, maar tegenwoordig dienen ze vooral als vogelvoer.
• Ze dankt haar Nederlandse naam aan het feit dat ze al eeuwenlang als groenvoer voor het vee wordt gebruikt.

Ecologie

Levensvorm

De voederwikke is een kruidachtige plant die een korte levenscyclus heeft. Wat betreft de levensduur is ze een eenjarige of soms een wintereenjarige plant. Dit betekent dat ze zich binnen één groeiseizoen volledig ontwikkelt, bloeit, zaden vormt en daarna afsterft, of dat ze in de herfst kiemt, overwintert en in het volgende voorjaar volgroeit. Volgens de indeling van levensvormen behoort ze tot de therofyten, omdat ze ongunstige periodes zoals de winter uitsluitend als zaad overleeft.

Bodem

Deze plant heeft een voorkeur voor een bodem die voedselrijk, matig vochtig en vaak kalkhoudend is. Ze groeit het beste op lichtere tot zwaardere grondsoorten, zoals leem, klei en vruchtbare zandgrond. Ze verdraagt droogte redelijk goed dankzij haar diepe wortels, maar ze houdt niet van extreem natte of zure bodems.

Groeiplaats

De natuurlijke en door mensen beïnvloede groeiplaatsen van deze ondersoort liggen vooral in open landschappen. Ze wordt heel veel gezien op akkers, waar ze als gewas groeit of als onkruid tussen het graan opduikt. Daarnaast vestigt ze zich gemakkelijk in ruderale gebieden, wat plekken zijn zoals spoorbermen, wegranden, braakliggende terreinen en open graslanden waar de grond regelmatig wordt verstoord.

Bedreiging

Wereldwijde bedreiging

Op mondiale schaal wordt de voederwikke niet bedreigd. Omdat ze wereldwijd op grote schaal wordt ingezet voor de landbouw en zich heel makkelijk aanpast aan verschillende omstandigheden, zijn haar aantallen stabiel en groot.

Bedreiging in Nederland

In Nederland is er geen sprake van een bedreiging voor deze plant. Ze is heel algemeen en verspreid over het hele land te vinden. Op de Nederlandse Rode Lijst van planten heeft ze de status ‘niet bedreigd’. Haar trend sinds het midden van de twintigste eeuw laat zien dat ze zich stabiel handhaaft, mede doordat ze nog steeds veelvuldig wordt uitgezaaid als groenbemester.

Bescherming in Nederland

De voederwikke geniet in Nederland geen wettelijke bescherming en dat is vanwege haar grote verspreiding ook niet nodig. Ze valt niet onder de specifieke beschermingsregels van de Nederlandse natuurwetgeving. Er zijn geen speciale beheermaatregelen nodig om deze soort voor het land te behouden.

Etymologie

De wetenschappelijke naam Vicia sativa heeft een klassieke herkomst. De geslachtsnaam Vicia komt van het Latijnse woord voor wikke, dat waarschijnlijk weer is afgeleid van een werkwoord dat ‘vinden’ of ‘binden’ betekent, wat slaat op de manier waarop de plant zich met haar ranken aan andere planten vasthecht. De soortnaam sativa is afgeleid van het Latijnse woord ‘sativus‘, wat ‘gezaaid’ of ‘gecultiveerd’ betekent, wat direct verwijst naar het feit dat de mens deze plant al heel lang zaait voor agrarisch gebruik.

Bronnen

• Bundesamt für Naturschutz. (2026, 1 juni). Vicia sativa subsp. sativa, Futter-Wicke. FloraWeb: https://stage.floraweb.de/php/artenhome.php?name-use-id=7180
• InfoFlora. (2026, 1 juni). Vicia sativa subsp. sativa. Das nationale Daten- und Informationszentrum der Schweizer Flora. https://www.infoflora.ch/de/flora/vicia-sativa-subsp-sativa.html
• NDFF Verspreidingsatlas. (2026, 1 juni). Vicia sativa subsp. sativa – Voederwikke. https://www.verspreidingsatlas.nl/1372
• Naturalis Biodiversity Center. (2026, 1 juni). Vicia sativa subsp. sativa. Nederlands Soortenregister. https://www.nederlandsesoorten.nl
• Waarneming.nl. (2026, 1 juni). Voederwikke – Vicia sativa subsp. sativa. Stichting Observation International. https://waarneming.nl/species/26435/