Grote roodoogjuffer

Beschrijving van de grote roodoogjuffer

Leefgebied

Mondiaal

De grote roodoogjuffer komt voor in een groot gebied dat zich uitstrekt over het noordelijke deel van Eurazië. Buiten Europa leven ze in grote delen van Noord-Azië, waaronder Siberië en Centraal-Azië. Ze komen voor tot aan de kust van de Grote Oceaan in het oosten en in delen van Noord-China en Japan. In het zuiden reikt hun leefgebied tot aan Kazachstan en het noordwesten van Mongolië.

Europa

Binnen Europa zijn deze juffers vooral te vinden in de centrale en noordelijke landen. Ze komen veel voor in landen zoals Duitsland, Polen en de Scandinavische landen, maar ze ontbreken in het uiterste noorden en in berggebieden. In Zuid‑Europa zijn ze een stuk zeldzamer en ze komen daar bijna niet voor in de zuidelijke delen van Spanje, Italië en Griekenland. Ook op de Britse eilanden breiden ze zich steeds verder naar het noorden uit.

Nederland

In Nederland is de grote roodoogjuffer een algemene soort die bijna overal in het land voorkomt. Ze zijn vooral talrijk in de laagveengebieden van Noord‑Holland, Zuid‑Holland en Utrecht, en ook in het rivierengebied. In Zeeland en op de Waddeneilanden worden ze minder vaak gezien. De laatste jaren verschijnen ze steeds vaker op nieuwe locaties, omdat de waterkwaliteit op veel plaatsen is verbeterd.

Habitat en biotoop

Deze insecten houden van stilstaand of zeer langzaam stromend water dat voldoende diep is. Ze hebben een sterke voorkeur voor plekken met veel waterplanten met drijvende bladeren, zoals waterlelies en fonteinkruid. Op deze bladeren rusten ze vaak of zoeken ze naar voedsel. Het water is meestal voedselrijk en de omgeving zonnig en beschut tegen de wind, zodat ze zich goed kunnen opwarmen.

Herkenning

De grote roodoogjuffer is een stevig gebouwde waterjuffer die herkenbaar is aan haar opvallende kleuren. De mannetjes hebben een donker achterlijf met een blauwe punt aan het uiteinde en dieprode ogen die van een afstand goed zichtbaar zijn. De vrouwtjes zien er anders uit en hebben vaak een groenachtige of bruine kleur met minder opvallende ogen. De spanwijdte van de vleugels ligt meestal tussen de 40 en 50 millimeter, terwijl het lijf ongeveer 30 tot 36 millimeter lang is. Tijdens het rusten houden ze de vleugels strak langs het lichaam gevouwen.

Larve

De larve van de grote roodoogjuffer leeft onder water en ziet eruit als een klein, langwerpig insect met een glad lichaam. Ze hebben drie grote, bladvormige aanhangsels aan het uiteinde van hun lichaam die ze gebruiken om te ademen en mee te zwemmen. De kleur van de larve is meestal groen of bruin, zodat ze zich goed kunnen verschuilen tussen de waterplanten. Wanneer ze volledig volgroeid zijn, bereiken ze een lengte van ongeveer 20 tot 25 millimeter. Ze hebben stevige poten waarmee ze zich goed kunnen vasthouden aan ondergedoken planten.

Voedsel

Voeding van de libel

Volwassen juffers zijn actieve jagers die hun prooi meestal in de vlucht vangen of van bladeren plukken. Ze eten vooral kleine vliegende insecten zoals muggen, vliegen en soms zelfs kleinere juffers. Omdat ze vaak op de drijvende bladeren van waterlelies of gele plomp zitten, grijpen ze ook insecten die zich op het wateroppervlak bevinden. Ze gebruiken hun sterke kaken om de gevangen prooi direct op te eten terwijl ze op een plant rusten.

Voeding van de larven

De larven leven onder water en zijn, net als de volwassen dieren, echte rovers. Ze houden zich vaak schuil tussen planten zoals hoornblad of fonteinkruid, waar ze geduldig wachten op een prooi die voorbijzwemt. Ze eten verschillende kleine waterdiertjes zoals watervlooien, muggenlarven en soms zelfs heel jonge visjes. Om hun prooi te vangen, gebruiken ze een speciaal uitklapbaar masker onder hun kop waarmee ze razendsnel toeslaan. Ze voeden zich gedurende één tot twee jaar onder water voordat ze veranderen in een vliegende libel.

Weetjes over de grote roodoogjuffer

• De grote roodoogjuffer gedraagt zich anders dan de meeste andere juffers, omdat ze bijna haar hele leven op open water doorbrengt in plaats van langs de oever.
• De mannetjes zijn fel en verdedigen hun plekje op een drijvend blad tegen andere libellen die veel groter zijn dan zijzelf.
• Wanneer het vrouwtje eitjes legt, doet ze dit vaak samen met het mannetje terwijl ze zich aan elkaar vasthouden; dit wordt een tandem genoemd.
• Soms duikt het vrouwtje volledig onder water om eitjes in plantstengels te leggen, waarbij het een luchtbel om zich heen houdt om te kunnen ademen.
• De rode ogen van de mannetjes zijn zo fel dat ze zelfs bij weinig licht of bewolkt weer goed opvallen.
• Ze worden vaak gezien als een teken van goede waterkwaliteit, omdat de larven schoon water met veel zuurstof en planten nodig hebben.

Gedrag

De grote roodoogjuffer vertoont gedrag dat sterk verbonden is met open water en drijvende planten. De mannetjes bezetten kleine territoria op bladeren van waterlelies of gele plomp en verdedigen deze fel tegen indringers. Ze vliegen vaak laag over het wateroppervlak en blijven zelden lang aan de oever. Wanneer ze zich willen voortplanten, vormen ze een tandem en legt het vrouwtje haar eitjes in plantendelen net onder het wateroppervlak.

Gedrag van de larve

Onder water gedragen de larven zich als afwachtende jagers die tussen waterplanten verscholen zitten. Ze bewegen zich langzaam voort door over stengels te lopen, maar bij gevaar kunnen ze zich snel verplaatsen door water uit hun achterlijf te persen. Ze houden zich vaak op in de dichte begroeiing van drijvende planten, waar ze bescherming zoeken tegen vissen. Gedurende hun ontwikkeling blijven ze vooral in de bovenste waterlagen, waar de temperatuur het gunstigst is.

Mobiliteit

De mobiliteit van de grote roodoogjuffer is opvallend goed vergeleken met andere kleine juffers. Hoewel ze zich vaak beperken tot één wateroppervlak, kunnen ze over grotere afstanden nieuwe leefgebieden koloniseren. Ze verspreiden zich vooral langs rivieren en kanalen naar nieuwe vijvers of meren. Tijdens het vliegen kunnen ze behendig manoeuvreren om prooien te vangen of concurrenten weg te jagen.

Vliegtijd

De vliegtijd van deze soort begint meestal in mei en duurt tot ver in augustus of begin september. De grootste aantallen zijn te zien in juni en juli, wanneer de zon het wateroppervlak voldoende opwarmt. Ze zijn vooral actief op zonnige dagen met weinig wind, omdat ze warmte nodig hebben om goed te kunnen vliegen. In warmere jaren kunnen ze zich al iets eerder in de lente laten zien.

Levenscyclus

Eitjes

De levenscyclus begint wanneer het vrouwtje haar eitjes legt in de stengels van waterplanten. Ze legt tijdens haar leven honderden kleine, langwerpige eitjes die ze zorgvuldig in het plantenweefsel prikt. Deze fase duurt meestal twee tot vijf weken, afhankelijk van de watertemperatuur. Uit de eitjes komen piepkleine larven die direct onder water beginnen te jagen.

Larven

De larve is de fase waarin het insect het grootste deel van haar leven doorbrengt. Ze leven ongeveer één tot twee jaar onder water en ondergaan in die tijd tien tot twaalf vervellingen. Tijdens deze periode richten ze zich vooral op voedsel zoeken en het vermijden van vijanden. Wanneer de larve volgroeid is en het voorjaar aanbreekt, klimt ze langs een plantenstengel uit het water om voor de laatste keer te vervellen.

Imago

De volwassen libel kruipt uit de oude larvenhuid en moet haar vleugels laten drogen en uitharden voordat ze kan vliegen. Als volwassen insect leeft de grote roodoogjuffer maar kort: meestal enkele weken tot maximaal twee maanden. In deze fase richten ze zich volledig op voortplanting. De mannetjes verdedigen hun plekje op een waterplant en voeden zich met kleine vliegjes om voldoende energie te hebben.

Predatie

De grote roodoogjuffer heeft te maken met verschillende vijanden tijdens alle levensfasen. In de lucht worden volwassen juffers vaak gegrepen door vogels, grotere libellen en spinnen die hun web tussen waterplanten weven. Onder water zijn de larven een makkelijke prooi voor vissen, kikkers en grote waterkevers. Omdat ze vaak op drijvende bladeren zitten, kunnen kikkers hen ook vanaf het wateroppervlak grijpen. Ze beschermen zich met schutkleuren en door snel weg te vliegen of te duiken.

Bedreiging

De grote roodoogjuffer staat als ‘niet bedreigd’ op de internationale rode lijst. In veel delen van Europa breidt de soort zich zelfs naar het noorden uit door klimaatverandering. Toch kunnen lokale populaties verdwijnen wanneer hun leefgebied wordt aangetast of wanneer het water ernstig vervuild raakt. Het verdwijnen van waterplanten met drijvende bladeren vormt een groot probleem, omdat deze planten essentieel zijn voor rustplaatsen en ei-afzet.

Bedreiging in Nederland

In Nederland gaat het goed met de grote roodoogjuffer en ze staat niet op de Nederlandse Rode Lijst. Er zijn geen grote zorgen over haar voortbestaan, omdat er voldoende geschikte wateren zijn met de juiste plantengroei. Wel blijft de kwaliteit van het oppervlaktewater belangrijk, aangezien overmatige bemesting kan leiden tot het verdwijnen van de waterplanten waar ze afhankelijk van zijn. Omdat ze in bijna heel Nederland voorkomen, is de kans op uitsterven momenteel klein.

Bescherming in Nederland

Omdat de grote roodoogjuffer niet bedreigd is, zijn er geen specifieke beschermingsplannen voor deze soort. Ze profiteert wel van de algemene bescherming van natuurgebieden en van regels die de waterkwaliteit verbeteren. Veel leefgebieden worden beheerd door natuurorganisaties die ervoor zorgen dat waterplanten behouden blijven en het water schoon blijft. Door vijvers, sloten en meren met natuurlijke variatie te beschermen, krijgt deze juffer automatisch de ruimte die ze nodig heeft.

Bronnen

• British Dragonfly Society. (z.d.). Red-eyed Damselfly. https://british-dragonflies.org.uk/species/red-eyed-damselfly/ (geraadpleegd op 13 mei 2026).
• Cham, S. (z.d.). Erythromma najas – Red-eyed Damselfly. https://british-dragonflies.org.uk/odonata/species-and-identification/ (geraadpleegd op 13 mei 2026).
• De Vlinderstichting. (z.d.). Grote roodoogjuffer (Erythromma najas). https://www.vlinderstichting.nl/libellen/overzicht-libellen/details-libel/grote-roodoogjuffer (geraadpleegd op 13 mei 2026).
• IUCN Red List. (z.d.). Erythromma najas – Red-eyed Damselfly. https://www.iucnredlist.org/species/165497/139211176 (geraadpleegd op 13 mei 2026).
• LibellenWissen.de. (z.d.). Großes Granatauge – Erythromma najas. https://libellenwissen.de/libellenarten/kleinlibellen/schlanklibellen-coenagrionidae/grosses-granatauge/ (geraadpleegd op 13 mei 2026).
• NatureSpot. (z.d.). Red-eyed Damselfly – Erythromma najas. https://www.naturespot.org.uk/species/red-eyed-damselfly (geraadpleegd op 13 mei 2026).