Gewone bandspanner

Insecten, Vlinders, Spanners
  • Bruine nachtvlinder op een groene achtergrond.
    gewone-bandspanner

Beschrijving van de gewone bandspanner

Leefgebied

Mondiaal

De gewone bandspanner heeft een wijdverspreid holarctisch verspreidingsgebied, wat betekent dat hij voorkomt in de Palearctische en de Nearctische regio’s.

In Eurazië strekt de vlinder zich uit over het hele Palearctische gebied, van het Iberisch schiereiland in het westen tot aan Kamtsjatka en de Koerilen in het oosten, en is ook te vinden in het Nabije Oosten.

In Noord-Amerika beslaat de soort het noordelijke deel van de Verenigde Staten, evenals elke provincie en elk territorium van Canada. Dit uitgebreide bereik beslaat diverse habitats, waaronder bossen en graslanden.

Europa

Het Europese verspreidingsgebied strekt zich uit van het Iberisch Schiereiland in het westen tot aan de Oeral en de Koerilen in het oosten. De vlinder is te vinden van IJsland en het vasteland van Noorwegen tot aan Griekenland, Malta en Corsica in het zuiden, wat aantoont dat de soort zich heeft aangepast aan verschillende klimatologische omstandigheden, van noordelijk subarctisch tot mediterraan.

Nederland

In Nederland is de gewone bandspanner een algemene en wijdverspreide vlindersoort. De soort wordt in het hele land aangetroffen, met uitzondering van de Waddeneilanden, waar de waarnemingen minder frequent zijn.

De vlinder kan overal worden gezien waar de waardplanten, zoals kleefkruid, aanwezig zijn.

Habitat en biotoop

De gewone bandspanner is een vlindersoort die zich zeer goed kan aanpassen en bewoont daardoor een breed scala aan habitats, van open en zonnige gebieden tot meer beschutte plaatsen. De biotoop van deze vlinder omvat vooral bossen en bosranden, open bosgebieden, heggen, moerassen en vochtige en droge weilanden. Dankzij de algemene aanwezigheid van zijn waardplanten, zoals kleefkruid, wordt de vlinder ook vaak aangetroffen in meer door de mens beïnvloede omgevingen zoals parken, tuinen en graslanden in stedelijke gebieden. Dit vermogen om in diverse omgevingen te overleven, van de laaglanden tot in de bergen, draagt bij aan zijn wijdverspreide voorkomen in Europa.

Herkenning

Vlinder

De gewone bandspanner is een relatief kleine vlinder met een opvallende tekening op de vleugels. De totale spanwijdte van de vlinder varieert meestal tussen de 24 en 30 millimeter. De voorvleugels hebben een patroon van donkere grijsbruine banden die worden afgewisseld met smalle, witte dwarsbanden. Een kenmerkend element is de brede, donkere middenband met een duidelijke punt die uitsteekt naar de buitenrand van de vleugel. De achtervleugels vertonen een vergelijkbare, maar minder scherpe tekening met grijze lijnen en een opvallende vlek in het midden.

Rups

De rups is over het algemeen bruin of groen, maar is zeer variabel in zijn uiterlijk en tekening. Hij is gevlekt en bont gekleurd, met korte lijnen op de rug aan beide uiteinden van het lichaam. Op de eerste vijf segmenten van het achterlijf zijn er donkere, pijlpuntvormige markeringen op de rug, die aan de binnenkant wit omrand zijn. Het is kenmerkend voor deze rupsen dat ze zich voortbewegen door hun lichaam in lussen te trekken. De rups neemt snel in grootte toe door een reeks vervellingen.

Pop

De pop is lichtbruin van kleur en bevindt zich in een losjes gesponnen cocon op of net onder de grond. De verpopping vindt plaats in de late zomer voor de eerste generatie en de pop van de tweede generatie overwintert.

Voedsel

De volwassen vlinder voedt zich voornamelijk met nectar uit verschillende bloemen. De vlinders zijn voornamelijk actief in de schemering, wanneer ze bloemen bezoeken om zich te voeden. Het voedsel van de vlinder bestaat uit suikerrijke nectar, die hen de energie geeft voor de vlucht en de voortplanting.

Waardplanten

De waardplanten behoren voornamelijk tot het geslacht walstro. De rupsen voeden zich met verschillende soorten uit dit geslacht, waaronder kleefkruid, glad walstro en geel walstro. De soort wordt echter ook waargenomen op andere planten uit de sterbladigenfamilie. De voorkeur voor walstrosoorten verklaart de wijdverspreide aanwezigheid van de vlinder, aangezien deze planten in een groot aantal habitats voorkomen.

Weetjes over de gewone bandspanner

  • De gewone bandspanner is een van de weinige nachtvlinders die ook overdag actief is. De vlinder kan overdag worden gezien, maar is vooral actief in de schemering wanneer hij bloemen bezoekt.
  • De soort kent doorgaans twee, en soms zelfs drie, overlappende generaties per jaar. De eerste vlinders verschijnen in mei, waarna de tweede generatie tot in augustus vliegt, met een mogelijke derde generatie in de herfst.
  • De rups van deze vlinder is een zogenaamde ‘landmeter’, wat betekent dat hij zich op een karakteristieke manier met lussen voortbeweegt, waarbij het achterste deel van zijn lichaam naar voren wordt getrokken en het voorste deel vervolgens weer vooruit schuift.
  • De vlinder overwintert als pop, die zich in een losse cocon bevindt op of net onder de grond.

Gedrag

Vlinder

De vlinder vertoont een interessant gedragspatroon, omdat hij zowel overdag als in de schemering actief is. Hoewel hij tot de nachtvlinders behoort, kan de vlinder overdag worden opgeschrikt uit lage vegetatie, waarna hij een korte, snelle vlucht maakt voordat hij zich weer verbergt. De piek van zijn activiteit ligt echter in de schemering, wanneer hij actief op zoek gaat naar bloemen om zich te voeden met nectar. De vlinder wordt vaak aangetrokken door licht, wat een typisch gedrag is voor veel nachtvlinders.

Rups

De rups vertoont een opvallend gedrag, dat nauw samenhangt met zijn unieke voortbeweging. De rups is een zogenaamde ‘landmeter’, wat betekent dat hij zich voortbeweegt door zijn achterlijf omhoog te trekken tot het voorste deel, waardoor een lus ontstaat. Daarna strekt hij zijn lichaam weer uit om vooruit te komen. Dit gedrag is het gevolg van het ontbreken van propoten (schijnpoten) in het midden van zijn lichaam.

Nadat de rups volledig is gegroeid, verpopt hij zich in een losse cocon die zich op of net onder de grond bevindt.

Mobiliteit

De gewone bandspanner heeft een kenmerkende mobiliteit die past bij zijn dubbele activiteitspatroon. Wanneer de vlinder overdag wordt opgeschrikt, maakt hij een korte en snelle vlucht, vaak laag over de vegetatie, waarna hij zich snel weer verbergt. Deze vlucht wordt gekenmerkt door een plotselinge, zenuwachtige beweging. In de schemering, wanneer de vlinder het meest actief is, vliegt hij vrijwillig en is hij vaak te zien terwijl hij op zoek is naar bloemen voor nectar.

Hoewel de vlinder geen trekgedrag vertoont, duidt zijn wijdverspreide voorkomen in Europa, Azië en Noord-Amerika op een goede spreiding.

Vliegtijd

De vliegtijd strekt zich uit over een groot deel van het jaar. De vlinder vliegt meestal in twee, soms overlappende, generaties. De eerste generatie is actief van mei tot en met juli, waarna de tweede generatie volgt van juli tot en met augustus. Onder gunstige omstandigheden kan er een partiële derde generatie worden waargenomen in september en oktober. Hierdoor is de vlinder een lange periode van het jaar te zien, wat bijdraagt aan zijn algemene voorkomen.

Levenscyclus

Eitjes

De levenscyclus begint met het leggen van eitjes door het vrouwtje aan de onderkant van de bladeren van de waardplanten De eitjes zijn klein, wit en glanzend, met een enigszins langwerpige vorm. Er zijn geen specifieke aantallen beschreven van het aantal eitjes dat een vrouwtje legt. De eitjes komen na ongeveer een week uit.

Rups

Nadat het ei is uitgekomen, verschijnt de rups. De rups heeft als voornaamste taak om te eten en te groeien. Hij voedt zich uitsluitend met de bladeren van de waardplant en doorloopt een reeks van vervellingen, waarbij hij zijn huid afwerpt om te kunnen groeien.

De rups ondergaat doorgaans vijf vervellingen. De jonge rupsen zijn vaak groen en camoufleren zich goed tussen de bladeren, terwijl de oudere rupsen bruin van kleur worden met donkere strepen en V-vormige vlekken. De rupsfase duurt tussen de vier en zes weken.

Pop

Wanneer de rups zijn volledige grootte heeft bereikt, begint hij aan de popfase. De rups zoekt een beschutte plek, zoals tussen bladafval op de grond of in de bodem, om te verpoppen. De pop is bruinachtig rood en de volwassen vlinder ontwikkelt zich volledig binnen deze harde omhulling, een proces dat bekendstaat als metamorfose.

De gewone bandspanner overwintert meestal als pop. De popfase duurt over het algemeen van de herfst tot de lente, of enkele weken in de zomer, waarna de volwassen vlinder uitkomt.

Vlinder

De volwassen vlinder, of imago, komt tevoorschijn uit de pop. De vleugels zijn dan nog vochtig en verfrommeld, maar de vlinder pompt er snel vloeistof in om ze te laten uitharden en te strekken. De volwassen vlinders richten zich voornamelijk op de voortplanting en het zoeken naar nectar als energiebron.

De levensduur van de volwassen vlinder is relatief kort. Hoewel de vlinders in twee, en soms zelfs drie, generaties per jaar vliegen, leeft een individuele vlinder doorgaans slechts enkele weken.

Bedreiging

De gewone bandspanner is geen bedreigde vlindersoort. De soort wordt als wijdverspreid en algemeen beschouwd in het grootste deel van zijn verspreidingsgebied in Europa en Noord-Amerika.

Deze vlinder is ook in Nederland niet bedreigd en wordt als een zeer algemene vlindersoort beschouwd. De vlinder staat op de Nederlandse Rode Lijst met de status ‘niet bedreigd‘. Dit betekent dat de populatie van deze vlinder, ondanks een matige afname op de lange termijn, over het algemeen als stabiel en gezond wordt gezien in vergelijking met andere, zeldzamere soorten. Dankzij zijn aanpassingsvermogen aan diverse habitats en de wijdverspreide beschikbaarheid van zijn waardplanten, zoals walstro, komt de vlinder in het hele land voor.

Bescherming

Deze soort is in Nederland niet wettelijk beschermd, omdat het een algemene en wijdverspreide soort is. In tegenstelling tot zeldzame of bedreigde soorten, die vaak specifieke bescherming krijgen onder de Wet natuurbescherming, heeft de gewone bandspanner op de Nederlandse Rode Lijst de status ‘niet bedreigd’.

Hoewel de soort niet onder een strikt beschermingsregime valt, kan de vlinder indirect wel profiteren van de bescherming van de habitats waarin hij leeft, zoals Natura 2000-gebieden, die de algemene biodiversiteit bevorderen.

Bronnen

Epirrhoe alternata

Taxonomie

RijkAnimalia
StamGeleedpotigen (Arthropoda)
KlasseInsecten (Insecta)
OrdeVlinders (Lepidoptera)
FamilieGeometridae (spanners)
GeslachtEpirrhoe
Synoniemen

Kenmerken

Voorvleugellengte12-15 mm
Spanwijdte24-30 mm
WaardplantenHet geslacht walstro, zoals kleefkruid
VliegperiodeMei tot en met augustus.
Grootte rups25 mm

Voortplanting

Aantal eitjesNiet beschreven
Eifase1 week
Rupsfase4-6 weken
PopfaseEnkele weken tot enkele maanden

Voorkomen in Nederland

VoorkomenOorspronkelijk
ZeldzaamheidZeer algemeen
BeschermingNiet beschermd
Verspreiding van de gewone bandspinner in Nederland
Verspreidingskaart gewone bandspanner

Verspreiding

NederlandHet hele land
WereldEuropa, Noord-Amerika
BiotoopvoorkeurOpen landschappen met lage vegetatie

Ontdek meer van Fauna & Flora

Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.

Gerelateerde berichten

Scroll naar boven