Casarca

Beschrijving van de casarca

Leefgebied

De casarca heeft een uitgebreid natuurlijk verspreidingsgebied dat zich uitstrekt over Europa, Azië en Afrika. Oorspronkelijk kwam de soort voornamelijk voor in Zuidoost-Europa, waarna het gebied zich oostwaarts uitbreidde via Centraal- en Oost-Azië tot aan China en Mongolië. Ook in het noordwesten van Afrika en Ethiopië bevinden zich kleine, standvastige populaties. De oostelijke populaties zijn voornamelijk trekvogels die de winter doorbrengen op het Indische subcontinent.

De soort kan zich gemakkelijk aan verschillende omgevingen aanpassen en heeft zich recentelijk verspreid naar West-Europa en de Canarische Eilanden.

Europa

Het oorspronkelijke verspreidingsgebied van de casarca in Europa strekte zich uit van Zuidoost-Europa, waaronder de Balkan en het gebied rond de Zwarte Zee, tot aan Turkije en de Kaukasus. Tegenwoordig komt hij nog als zeldzame broedvogel voor in delen van het oosten en zuidoosten van Europa, maar de aantallen nemen hier af.

De populaties in West- en Centraal-Europa, inclusief de Canarische Eilanden, zijn voornamelijk verwilderde vogels die uit gevangenschap zijn ontsnapt en zich succesvol hebben gevestigd. Deze vogels zijn zeer mobiel en worden ook als zwerfgasten, westelijk tot IJsland, Groot-Brittannië en Ierland, waargenomen.

Nederland en België

In Nederland en België komt de casarca voor als een verwilderde populatie, afkomstig van ontsnapte vogels uit gevangenschap. De soort heeft zich in de loop der jaren succesvol gevestigd in verschillende gebieden in beide landen.

In Nederland is de casarca het hele jaar door aanwezig en is de populatie relatief stabiel. In België is de vogel eveneens het hele jaar aanwezig en wordt de soort beschouwd als een standvogel.

De verspreiding concentreert zich voornamelijk in waterrijke gebieden en rondom de grote rivieren in het binnenland. In beide landen zijn de casarca’s vaak te vinden in de nabijheid van andere eenden- en ganzensoorten.

Ondersoorten

Er zijn geen erkende ondersoorten. Hoewel de soort een groot verspreidingsgebied heeft, zijn er geen subpopulaties die voldoende verschillen vertonen om als aparte ondersoorten te worden geclassificeerd.

Biotoop en habitat

Deze vogel leeft in open landschappen met water, zoals grote meren, reservoirs, trage rivieren en moerassen. Hij past zich makkelijk aan en kan zowel bij zoet als brak water leven. Hij is vaak te vinden in gebieden met kale oevers, zoals moddervlakten en kiezelbanken, maar ook in bergachtige streken en droge steppen.

Herkenning

Het is een opvallende vogel die qua uiterlijk en grootte tussen een eend en een gans in zit. De lichaamslengte varieert van 58 tot 70 centimeter, met een indrukwekkende vleugelspanwijdte van 110 tot 135 centimeter. Het gewicht van de vogel schommelt doorgaans tussen de 900 en 2000 gram.

De casarca heeft een overwegend oranjebruine kleur, met een lichtere kop en hals. De vleugels zijn een opmerkelijk kenmerk; ze zijn wit aan de boven- en onderkant, wat in schril contrast staat met de zwarte slagpennen en een glanzend groene spiegel op de binnenste veren. De staart is eveneens zwart.

In de broedperiode heeft het mannetje een smalle zwarte kraag aan de basis van de hals, die bij het vrouwtje ontbreekt. Het vrouwtje heeft daarentegen vaak een blekere, bijna witachtige kop. De snavel en poten zijn bij beide geslachten donkergrijs tot zwart.

Geluid

Het is een vocale vogel die bekendstaat om zijn luide, nasale en trompetterende geluiden. De roep van de vogel klinkt als een herhaald “aank-aank” of “ang-ang” en wordt zowel op de grond als in de vlucht geproduceerd. De geluiden variëren per situatie. Het vrouwtje maakt vaak luidere en krachtigere geluiden dan het mannetje, vooral tijdens de vlucht.

Casarca’s communiceren vaak in duetvorm, waarbij mannetjes en vrouwtjes gelijktijdig hun luide roepen laten horen, waardoor het een krachtig en gecoördineerd geluid vormt. Dit dient om hun band te versterken en hun aanwezigheid in het territorium te markeren.

Weetjes over de casarca

• In de Tibetaanse en Mongoolse cultuur wordt de casarca gezien als een heilige vogel die geassocieerd wordt met water en symbool staat voor vruchtbaarheid en geluk.
• De casarca staat bekend om zijn agressieve en territoriale gedrag, vooral in de broedperiode, en verdedigt zijn nest en jongen fel tegen indringers.
• In tegenstelling tot veel andere watervogels die dicht bij het water broeden, maakt de casarca vaak zijn nest in een hol in de grond, soms op kilometers afstand van de dichtstbijzijnde waterbron.

Voedsel

De casarca is een omnivoor die een gevarieerd dieet heeft dat afhankelijk is van het seizoen en de beschikbaarheid van voedsel. Hij foerageert zowel op het land als in het water. Het dieet bestaat uit diverse planten zoals grassen, granen, bladeren, zaden en wortels van waterplanten. Daarnaast eet hij ongewervelde dieren zoals insecten en hun larven, slakken, wormen en kleine kreeftachtigen. Verder eet hij ook kleine vissen.

Gedrag

Deze vogel staat bekend om zijn levendige en luidruchtige gedrag, vooral in de buurt van water. Het zijn grotendeels monogame vogels die paartjes voor het leven vormen en het gehele jaar door bij elkaar blijven.

Hoewel ze in de winter vaak in grote groepen te zien zijn, worden ze zeer territoriaal en agressief tegenover andere casarca’s tijdens het broedseizoen. Ze verdedigen hun nest en jongen fel en kunnen in deze periode zelfs grotere vogels, zoals ganzensoorten, wegjagen.

De casarca is een holenbroeder en zoekt een veilige plek ver van het water. Hij besteedt een groot deel van de dag aan foerageren, zowel op het land als in het water, en aan het verzorgen van het verenkleed.

Vogeltrek

De vogeltrek van de casarca is complex en afhankelijk van de geografische populatie. De populaties in Azië, die in Centraal- en Oost-Azië broeden, zijn voornamelijk trekvogels die de wintermaanden doorbrengen op het Indische subcontinent. De vogels vliegen in de herfst naar het zuiden over de Himalaya en keren in de lente terug naar hun broedgebieden.

In Europa, waar de oorspronkelijke populaties in Zuidoost-Europa te vinden zijn, zijn de vogels eveneens deels trekvogel en verplaatsen ze zich naar warmere gebieden voor de winter.

De verwilderde populaties in West- en Centraal-Europa vertonen echter een ander gedrag; deze vogels zijn over het algemeen standvogels, wat betekent dat ze het hele jaar in hetzelfde gebied blijven. Ze kunnen wel zwerfgedrag vertonen, waarbij ze korte afstanden afleggen op zoek naar voedsel of nieuwe broedgebieden.

Voortplanting

De voortplanting van de casarca begint met de balts, die het hele jaar door plaatsvindt, maar intensiever wordt in de lente. Hierbij roept het mannetje luid en neemt hij een opvallende houding aan met een opgeheven kop, terwijl het vrouwtje haar nek uitstrekt en haar vleugels laat zakken. De paartijd van de casarca begint meestal in maart of april, afhankelijk van de geografische locatie, en de vogels vormen monogame paartjes die elkaar trouw blijven. Zodra een paartje gevormd is, zoeken ze een geschikte nestplaats.

In tegenstelling tot veel andere watervogels is de casarca een holenbroeder die zijn nest vaak ver van het water bouwt. De nesten worden meestal gemaakt in verlaten holen van zoogdieren zoals vossen of dassen, in boomholtes, rotsspleten of soms in gebouwen. De nesten worden bekleed met dons en veren.

Het vrouwtje heeft doorgaans een legsel van 8 tot 9 eieren, maar soms kan dit oplopen tot wel 16. De eieren zijn crème-wit van kleur. De broedtijd duurt 28 tot 29 dagen, waarbij het vrouwtje de eieren alleen uitbroedt, terwijl het mannetje de wacht houdt en het territorium verdedigt. Nadat de eieren uitkomen, worden de kuikens door beide ouders naar het water geleid.

De levensduur van een casarca kan in het wild tot ongeveer 10 jaar zijn, maar in gevangenschap kunnen ze aanzienlijk ouder worden, met een maximale geregistreerde leeftijd van 35 jaar.

Predatie

Deze soort wordt bedreigd door verschillende roofdieren, met name tijdens de broedperiode. Omdat de vogel zijn nest vaak in verlaten holen bouwt, zijn predatoren zoals vossen, dassen en marters de voornaamste bedreiging voor de eieren en de jonge kuikens.

Roofvogels, waaronder arenden en haviken, vormen een risico voor zowel volwassen als jonge vogels, vooral in de open landschappen waar de casarca leeft.

De jacht op de vogel door de mens is in sommige delen van zijn verspreidingsgebied eveneens een vorm van predatie.

Bedreiging

De casarca wordt door de International Union for Conservation of Nature (IUCN) geclassificeerd als een “niet-bedreigde” soort (Least Concern). Wereldwijd is de populatie stabiel of neemt deze zelfs toe. De soort heeft een zeer groot verspreidingsgebied en ondervindt op de meeste plekken geen directe bedreiging die leidt tot significante afname van de totale populatie. Er zijn wel regionale schommelingen en in sommige oorspronkelijke broedgebieden, zoals in Oost-Europa, worden afnemende aantallen waargenomen.

Nederland

In Nederland staat de casarca niet op de rode lijst van bedreigde soorten. De populatie in Nederland bestaat uit verwilderde vogels die zich hier succesvol hebben gevestigd en de aantallen zijn stabiel. De soort wordt in Nederland en andere West-Europese landen zelfs gezien als een exotische, niet-inheemse vogel die mogelijk een bedreiging vormt voor inheemse vogelsoorten. De groeiende populatie casarca’s in deze regio’s leidt tot discussie, waarbij wordt gekeken naar de impact op de lokale ecologie.

Bescherming

In Nederland wordt de casarca niet actief beschermd. Om de impact op de inheemse fauna te beperken, staat de casarca op de lijst van soorten waarvoor beheer en bestrijding zijn toegestaan. Lokale overheden kunnen maatregelen nemen om de populatie te reguleren, zoals het weghalen van eieren of het vangen van vogels, om te voorkomen dat de soort zich verder verspreidt en de inheemse biodiversiteit schaadt.

Bronnen

• Avibase. (z.d.). Tadorna ferruginea (Ruddy Shelduck). Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=1F9D883EB44DEFD6
• Earth Life. (z.d.). Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea) Information. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://earthlife.net/ruddyshelduck/
• ResearchGate. (2021). Ruddy Shelduck – Tadorna ferruginea. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://www.researchgate.net/profile/Juan-Amat-2/publication/355022560_Ruddy_Shelduck_Tadorna_ferruginea_version_20/links/66bf26c4311cbb09493de566/Ruddy-Shelduck-Tadorna-ferruginea-version-20.pdf
• Rushcliffe Wildlife. (z.d.). Ruddy Shelduck, Tadorna ferruginea. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://rushcliffewildlife.co.uk/bb/species_accounts/ruddy_shelduck.html
• Sierwatervogels.NL. (z.d.). Vogelgids: Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea). Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://www.sierwatervogels.nl/en/birdguide/ruddy-shelduck
• UNEP/AEWA Secretariat. (z.d.). Tadorna ferruginea. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://www.unep-aewa.org/en/species/tadorna-ferruginea
• Thai National Parks. (z.d.). Ruddy shelduck (Tadorna ferruginea). Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://www.thainationalparks.com/species/ruddy-shelduck
• Wikipedia. (z.d.). Tadorna. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://en.wikipedia.org/wiki/Tadorna
• Wikipedia. (z.d.). Tadorna ferruginea. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://en.wikipedia.org/wiki/Ruddy_shelduck
• Animalia.bio. (z.d.). Ruddy Shelduck – Facts, Diet, Habitat & Pictures. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://animalia.bio/ruddy-shelduck
• USGS Publications Warehouse. (2011). Ruddy Shelduck Tadorna ferruginea home range and habitat use during the non-breeding season in Assam, India. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://pubs.usgs.gov/publication/70007130
• Birda. (z.d.). Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea) identification. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://app.birda.org/species-guide/342/Ruddy_Shelduck
• Monaco Nature Encyclopedia. (z.d.). Tadorna ferruginea. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://www.monaconatureencyclopedia.com/tadorna-ferruginea/?lang=en
• All About Birds. (z.d.). Ruddy Duck Sounds. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://www.allaboutbirds.org/guide/Ruddy_Duck/sounds
• DiBird.com. (z.d.). Ruddy Shelduck / Tadorna ferruginea photo call and song. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://dibird.com/species/ruddy-shelduck/
• AvianWeb. (z.d.). Ruddy Shelduck. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://www.avianweb.com/ruddyshelduck.html
• British Trust for Ornithology. (z.d.). Ruddy Shelduck. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://www.bto.org/our-science/projects/birdfacts/bird-species/ruddy-shelduck
• BirdLife International. (2016). Tadorna ferruginea. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://www.iucnredlist.org/species/22680011/86877028
• The Internet Bird Collection. (2014). Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea). Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://www.hbw.com/ibc/species/ruddy-shelduck-tadorna-ferruginea
• Nederlands Soortenregister. (z.d.). Tadorna ferruginea. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://www.nederlandsesoorten.nl/linnaeus_ng/app/views/species/species_details.php?speciesID=448
• Sovon Vogelonderzoek Nederland. (z.d.). Casarca – Tadorna ferruginea. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://sovon.nl/casarca
• Vogelbescherming Nederland. (z.d.). Casarca. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/casarca
• De Jager, E., & van der Jeugd, H. (2018). Onderzoek naar de populatieontwikkeling en de impact van de casarca in Nederland. Wageningen University & Research. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://sovon.nl/sites/default/files/documenten/Rapport%20Casarca%20in%20Nederland%202018.pdf
• Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. (z.d.). Invasieve exoten. Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/invasieve-exoten/documenten/publicaties/2021/04/01/actielijst-nederlandse-invasieve-exoten
• Vogelbescherming Nederland. (z.d.). Invasieve exoten: wat zijn dat? . Geraadpleegd op 10 september 2025, van https://www.vogelbescherming.nl/actueel/nieuws/bericht/invasieve-exoten-wat-zijn-dat

Tadorna ferruginea
Taxonomie
Rijk	Animalia (Dieren)
Stam	Chordata (Chordadieren)
Klasse	Aves (Vogels)
Orde	Anseriformes (Eendvogels)
Familie	Anatidae (Eendachtigen)
Geslacht	Tadorna
Kenmerken
Grootte	58-70 cm
Gewicht	900-2000 gram
Vleugelspanwijdte	110-135 cm
Groep/solitair	Monogaam, leven in paren, buiten de broedtijd vaak grote groepen
Voeding	Omnivoor
Voortplanting
Broedinterval	Jaarlijks
Aantal eieren	8-9 eieren (max. 16)
Plaats nest	Holenbroeder
Grootte eieren	68×50 mm
Broedperiode	Maart-april
Broedduur	28-29 dagen
Aantal legsels	Eén per jaar
Uitvliegen	55 dagen
Geslachtsrijp	Na twee jaar
Levensduur	Tot 10 jaar in het wild
Voorkomen in Nederland
Aantal broedparen	10-30 (2018-2020)
Aantal overwinteraars	80-120 (2012/13-2014/15)
Doortrekkers	100-500 (2007/08–2011/12)
Bescherming	Niet beschermd
Rode lijst IUCN	Niet-bedreigd
Nederlandse Rode Lijst	Niet vermeld
Sovon Vogelonderzoek Nederland
Voorkomen wereldwijd
Author: Alexander Kürthy; License: CC BY-SA 3.0
Legenda:   __ Broedgebied   __ Permanent leefgebied  __ Niet-broedgebied