Beschrijving van de aangebrande spanner
Leefgebied
Mondiaal
De aangebrande spanner heeft een breed verspreidingsgebied dat zich uitstrekt over een groot deel van het Palearctisch gebied. De vlinder komt voor in de gematigde zones van Eurazië, wat betekent dat hij te vinden is van de Britse Eilanden in het westen tot aan Siberië en China in het oosten. Deze ruime geografische verspreiding is mede te danken aan de aanpassing van de soort aan verschillende habitats waar haar waardplant aanwezig is.
Europa
In Europa is de aangebrande spanner wijdverbreid en algemeen. De soort komt overal in Centraal-Europa voor, zoals in Duitsland en Frankrijk, en is ook goed vertegenwoordigd in Zuid-Europa tot aan de Middellandse Zee en de Balkan. In Noord-Europa is de verspreiding iets beperkter, hoewel de vlinder ook in het zuiden van Scandinavië wordt aangetroffen.
Nederland
De aangebrande spanner wordt in Nederland beschouwd als een algemene soort die in het hele land voorkomt. De vlinder kan vrijwel overal in Nederland worden waargenomen, met uitzondering van de Waddeneilanden, waar de soort slechts sporadisch wordt gemeld.
Habitat en biotoop
Deze spanner leeft in een verscheidenheid aan habitats die gekenmerkt worden door de aanwezigheid van zijn belangrijkste waardplant, de wilde kardinaalsmuts.
De vlinder prefereert bosranden, boswegen, struikgewas en heggen, maar is ook te vinden in parken, tuinen en verwaarloosde terreinen. Het is een soort die van gemengd loofbos en vochtige, open plekken houdt.
Herkenning
Vlinder
Het is een opvallende vlinder met een vleugelspanwijdte die doorgaans varieert van 25 tot 30 millimeter. De grondkleur van de vleugels is vuilwit tot romig wit. Op de buitenzijde van de voorvleugels bevindt zich een brede, scherp afgetekende, donkere tot zwarte dwarsband. Een kleinere, eveneens zwarte vlek is te zien bij de vleugelbasis. Het contrast tussen het lichte deel van de vleugel en de donkere banden geeft de vlinder een herkenbaar uiterlijk, dat doet denken aan verkoold hout. De achtervleugels zijn lichter van kleur en hebben slechts een vage dwarslijn.
Rups
De rups bereikt een lengte van ongeveer 30 millimeter wanneer hij volgroeid is. Hij heeft een slank en glad lichaam dat in kleur kan variëren van groen tot bruin, vaak met een subtiele, fijne tekening. De bruine vorm imiteert een takje en de groene vorm imiteert de stengel van de waardplant, waardoor de rups zich effectief kan camoufleren in zijn omgeving. De kop is groen of bruin en op de rug kunnen donkere, V-vormige vlekken voorkomen.
Pop
De pop van de aangebrande spanner, die overwintert op het aardoppervlak of in de strooisellaag, is klein en donkerbruin van kleur en zit in een losse cocon van zijdedraden. Deze cocon wordt vaak gevormd tussen bladeren op de grond of in kleine kieren. De pop heeft een gedrongen vorm met een afgerond uiteinde.
Voedsel
De volwassen, aangebrande spanner heeft geen functionele monddelen en neemt daarom geen voedsel tot zich. De vlinder leeft volledig op de energiereserves die hij heeft opgebouwd als rups. De volwassen vlinder concentreert zich enkel op de voortplanting en heeft geen behoefte om te foerageren op nectar of andere voedselbronnen.
Waardplanten
De rupsen zijn gespecialiseerd in het eten van de wilde kardinaalsmuts. Deze plant is de belangrijkste en vrijwel exclusieve waardplant van de soort. De rupsen voeden zich voornamelijk met de bladeren van deze struik. Soms worden er ook andere soorten uit het geslacht kardinaalsmuts (Euonymus) als waardplanten vermeld.
Weetjes over de aangebrande spanner
- De wetenschappelijke naam, Ligdia adustata, is erg toepasselijk. Het woord adustata betekent namelijk ‘aangebrand’ of ‘verbrand’, wat perfect past bij het patroon van de donkere banden op de vuilwitte vleugels.
- De vlinder vliegt in twee generaties per jaar, waarvan de eerste generatie in het late voorjaar verschijnt en de tweede in de zomer, wat een relatief lange vliegperiode van april tot augustus mogelijk maakt.
- Overdag is de vlinder relatief rustig en gemakkelijk op te jagen uit struikgewas en heggen, wat een goede manier is om hem te observeren. ’s Nachts wordt de soort sterk aangetrokken door kunstlicht.
Gedrag
Vlinder
De aangebrande spanner is een nachtactieve vlinder die vooral actief is vanaf de schemering. Overdag rust de vlinder doorgaans met zijn vleugels plat op takken of bladeren van de waardplant, waar hij door zijn opvallende patroon goed opvalt. De vlinder kan echter gemakkelijk uit zijn rustplaats worden verstoord. Net als veel andere nachtvlinders wordt de aangebrande spanner sterk aangetrokken door kunstlicht.
Rups
De rups van de aangebrande spanner leeft solitair op zijn waardplant, de wilde kardinaalsmuts. Gedurende de dag verbergt de rups zich meestal in het bladerdek en komt ’s nachts tevoorschijn om zich te voeden. De rups heeft een kenmerkende camouflagetechniek waarbij hij zich stijf rechtop houdt om een takje na te bootsen. Deze houding, in combinatie met zijn kleur die kan variëren van groen tot bruin, maakt hem moeilijk te detecteren voor roofdieren.
Mobiliteit
De aangebrande spanner is een vlinder met een goede mobiliteit. De vlinder kan overdag uit zijn rustplaats worden verstoord en vliegt dan snel weg om een nieuwe schuilplaats te zoeken. In de schemering en tijdens de nacht vliegt de soort actief rond. Hoewel de aangebrande spanner geen sterke zwerver is, is hij wel in staat om zich over voldoende afstand te verplaatsen om nieuwe leefgebieden te koloniseren, wat bijdraagt aan zijn brede verspreiding.
Vliegtijd
Deze spanner vliegt in twee generaties per jaar. De eerste generatie is doorgaans te zien van half april tot en met juni. De tweede generatie volgt kort daarna en vliegt van juli tot en met augustus. De vlinder kan in deze periode worden waargenomen in zijn natuurlijke habitat.
Levenscyclus
Eitjes
De levenscyclus van de aangebrande spanner begint met het ei. De eitjes zijn klein en onopvallend en worden door het vrouwtje op de bladeren van de waardplant gelegd.
Rups
Uit de eitjes komt een rups die zich in vijf vervellingen ontwikkelt. Deze rups kan een lengte van ongeveer dertig millimeter bereiken en camoufleert zich door zijn kleur en houding, waarbij hij een takje nabootst. De duur van het rupsenstadium strekt zich uit van mei tot in oktober, afhankelijk van de generatie.
Pop
Na het rupsenstadium transformeert de rups in een pop. De pop is donkerbruin en bevindt zich in een losse cocon in de strooisellaag of op de grond, waar de soort ook overwintert.
Vlinder
Na het popstadium ontpopt de volwassen vlinder zich. De vlinder zelf leeft slechts een korte tijd, van april tot augustus in twee generaties, met als enige doel de voortplanting.
Bedreiging
De aangebrande spanner wordt wereldwijd niet beschouwd als een bedreigde soort. Op de internationale Rode Lijst van de IUCN is de status van de soort als “niet geëvalueerd” vermeld. Regionale beoordelingen, zoals die in Groot-Brittannië, classificeren de soort echter als “Least Concern” (niet bedreigd), wat de algemene opvatting bevestigt dat deze vlinder wijdverspreid en algemeen voorkomt. De soort is overal in Europa en het Nabije Oosten een veelvoorkomende soort.
In Nederland wordt de aangebrande spanner als algemeen beschouwd en staat de soort niet op de Rode Lijst van bedreigde soorten. De populatie van deze vlinder is stabiel en de soort komt wijdverspreid over het hele land voor, met uitzondering van de Waddeneilanden. Volgens de Nederlandse database van de Vlinderstichting is er geen sprake van bedreiging.
Bescherming
Vanwege de status van de aangebrande spanner als een algemene en niet-bedreigde soort in Nederland, staat de vlinder niet op de lijst van wettelijk beschermde diersoorten. De soort geniet dus geen speciale bescherming in de Nederlandse wetgeving.
Bronnen
- Habitas. (z.d.). Scorched Carpet – Butterflies and Moths of Northern Ireland. Geraadpleegd op 14 augustus 2025, van https://www.habitas.org.uk/moths/species.asp?item=5979
- Hantsmoths. (z.d.). 70.208 Scorched Carpet Ligdia adustata. Geraadpleegd op 14 augustus 2025, van https://www.hantsmoths.org.uk/lep.php?code=70.208
- Lepiforum. (z.d.). Ligdia adustata. Geraadpleegd op 14 augustus 2025, van https://www.lepiforum.de/lepiwiki_klassifikation.pl?Ligdia_adustata
- NDFF Verspreidingsatlas. (z.d.). Aangebrande spanner – Ligdia adustata. Geraadpleegd op 14 augustus 2025, van https://www.verspreidingsatlas.nl/I0001
- Norfolk Moths. (z.d.). Scorched Carpet (Ligdia adustata). Geraadpleegd op 14 augustus 2025, van https://norfolkmoths.co.uk/?bf=18880
- UKmoths. (z.d.). 70.208 Scorched Carpet Ligdia adustata. Geraadpleegd op 14 augustus 2025, van https://ukmoths.org.uk/species/ligdia-adustata/
- Vlindernet. (z.d.). Aangebrande spanner Ligdia adustata. Geraadpleegd op 14 augustus 2025, van https://www.vlinderstichting.nl/vlinders/overzicht-vlinders/details-vlinder/aangebrande-spanner
- Wikipedia. (z.d.). Aangebrande spanner. Geraadpleegd op 14 augustus 2025, van https://nl.wikipedia.org/wiki/Aangebrande_spanner
- Wikipedia. (z.d.). Ligdia adustata. Geraadpleegd op 14 augustus 2025, van https://en.wikipedia.org/wiki/Ligdia_adustata
Ligdia adustata | |
Taxonomie | |
|---|---|
| Rijk | Animalia |
| Stam | Geleedpotigen (Arthropoda) |
| Klasse | Insecten (Insecta) |
| Orde | Vlinders (Lepidoptera) |
| Familie | Geometridae (spanners) |
| Geslacht | Ligdia |
| Synoniemen | |
Kenmerken | |
| Voorvleugellengte | 12-14 mm |
| Spanwijdte | 25-30 mm |
| Waardplanten | Wilde kardinaalsmuts |
| Vliegperiode | Twee generaties per jaar, van april tot augustus |
| Grootte rups | 30 mm |
Voortplanting | |
| Aantal eitjes | Niet eenduidig gespecificeerd |
| Eifase | 2 weken |
| Rupsfase | Enkele weken tot maanden |
| Popfase | Van de herfst tot het volgende voorjaar |
Voorkomen in Nederland | |
| Voorkomen | Oorspronkelijk |
| Zeldzaamheid | Algemeen |
| Bescherming | Geen speciale bescherming |
 Verspreidingskaart aangebrande spanner | |
Verspreiding | |
| Nederland | Hele land |
| Wereld | Europa, Azië |
| Biotoopvoorkeur | Loofbossen, struwelen en tuinen |
Ontdek meer van Fauna & Flora
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
