Zwarte roodstaart

Beschrijving van de zwarte roodstaart

Leefgebied

De zwarte roodstaart komt wijdverspreid voor in Zuid- en Centraal-Europa, Azië, Noordwest-Afrika, van Groot-Brittannië en Ierland zuidwaarts tot Marokko, en oostwaarts tot Centraal-China.

Nederland en België

In Nederland en België broedt de zwarte roodstaart vooral in stedelijke gebieden en bij moderne boerderijen. Tijdens de trekperiode kan hij in het hele land worden aangetroffen.

Ondersoorten

De zwarte roodstaart kent verschillende ondersoorten, die zich verspreid hebben over diverse regio’s. Hier zijn de belangrijkste:

• P. o. gibraltariensis – Komt voor in Europa en Noordwest-Afrika.
• P. o. ochruros – Te vinden van Turkije tot de Kaukasus en Noordwest-Iran.
• P. o. semirufus – Leeft in West-Syrië, Libanon en Noordoost-Israël.
• P. o. phoenicuroides – Verspreid over Noordoost-Iran, Turkmenistan, Pakistan, Kazachstan, Noordwest-China en Mongolië.
• P. o. murinus – Voorkomend in Noordoost-Kazachstan, Zuid-Centraal-Siberië, Noord-Centraal-China en West-Mongolië.
• P. o. rufiventris – Te vinden in de centrale Himalaya tot Centraal-China.

Sommige onderzoekers onderscheiden nog extra varianten binnen deze ondersoorten, zoals P. o. xerophilus en P. o. aterrimus, die zich mogelijk tijdens de laatste ijstijd hebben afgesplitst.

Biotoop en habitat

De zwarte roodstaart komt van oorsprong als broedvogel voor in middel- en hooggebergtes, maar nestelt in Nederland in stedelijke gebieden en bij moderne boerderijen. Vooral op industrieterreinen en in grootschalige nieuwbouwprojecten vinden ze holtes in muren en diverse andere plekken om te broeden. Wanneer de omgeving te groen wordt, trekt hij zich echter weer terug.

Er is een sterke voorkeur voor droge, warme en lichte biotopen. De zwarte roodstaart bevindt zich graag op hoge zangposten van twintig meter of meer, zoals een dakrand, hijskraan of antenne.

Herkenning

De zwarte roodstaart is 13 tot 15 cm lang en weegt 12 tot 20 gram, iets kleiner en vooral slanker dan de huismus.

Een volwassen mannetje is over het algemeen donkergrijs tot zwart op de bovendelen en heeft een zwarte borst. Het vrouwtje is over het algemeen grijs tot grijsbruin. Kenmerkend is de roestbruine kleur van de bovenstaartdekveren en staartveren, terwijl het middelste paar staartveren donkerbruin is. Dit geldt zowel voor mannetjes als vrouwtjes.

De vleugels zijn relatief lang. De vleugellengte varieert van 8,5 tot 9,1 cm. De spanwijdte bedraagt ​​ongeveer 26 centimeter.

De bruinzwarte snavel is relatief lang, breed aan de basis en omgeven door vrij lange snavelborstels. De zwarte, slanke poten zijn opvallend lang; de zittende houding is rechtop.

Geluid

De zang bevat knarsende tonen.

Weetjes over de zwarte roodstaart

• De zwarte roodstaart nestelt in spleten of gaten in gebouwen.
• Een opvallend kenmerk is het trillen van de staart, vooral bij opwinding of als waarschuwing.
• De zwarte roodstaart trekt ’s nachts.

Voedsel

De zwarte roodstaart jaagt vaak vanaf een uitkijkpost en maakt korte vluchten om een prooi te vangen. Hij eet een breed scala aan insecten, van rupsen en langpootmuggen tot spinnen. In stedelijk gebied jaagt hij bij kunstlicht ook ’s nachts op insecten. In de herfst eet hij ook zaden, bessen en ander fruit.

Gedrag

De zwarte roodstaart is niet een erg sociale vogel. Ook buiten het broedseizoen is hij bijna altijd alleen als hij naar voedsel zoekt. Alleen tijdens de migratie bij slecht weer of tijdens lokale aanwezigheid van prooien – bijvoorbeeld op rivieroevers – kunnen er voor een korte periode losse verbanden ontstaan, maar zelfs in zulke gevallen houden ze flink afstand van elkaar.

Het mannetje zingt vanaf hoge zangposten, zoals dakranden en antennes, vaak met een krassend geluid. Hij verdedigt zijn broedterritorium fel en jaagt andere zwarte roodstaarten weg.

Vogeltrek

In grote delen van zijn broedgebied is de zwarte roodstaart een trekvogel; in andere delen is het een standvogel.

De trek van Noordwest-Europese broedvogels naar de overwinteringsplekken in Zuidwest-Europa en Noord-Afrika vindt plaats van augustus tot in oktober. Tussen half maart en april keren ze weer terug.

Vooral in zachte winters worden in ons land nog weleens zwarte roodstaarten aangetroffen. Het is onduidelijk of het gaat om exemplaren die ook in Nederland broeden of van elders afkomstig zijn.

Voortplanting

Zwarte roodstaarten zijn meestal monogaam. Ze beginnen half april te broeden. Het nest wordt door het vrouwtje gebouwd, meestal in een spleet of een gat in een rots, een muur of op een richel van een gebouw. ​​Het komvormige nest wordt van gras en stengels gemaakt en bekleed met haar, wol en veren.

Ze hebben meestal twee legsels per jaar, soms drie. De eieren worden dagelijks gelegd. Het legsel bestaat uit 4 tot 7 eieren die meestal wit zijn, maar ook lichtblauw kunnen zijn. Gemiddeld zijn de eieren 19,4 mm × 14,4 mm en wegen ze 2,16 g. Vanaf het moment dat het laatste ei is gelegd, worden ze in 12 tot 14 dagen door het vrouwtje uitgebroed.

De jongen worden door beide ouders verzorgd en gevoerd en vliegen na 15 tot 17 dagen uit. Ze worden nog gevoerd tot 10 dagen na het uitvliegen.

Predatie

De zwarte roodstaart heeft verschillende natuurlijke vijanden, zoals roofvogels (bijv. sperwers en torenvalken), uilen, zoogdieren (bijv. katten, marters en vossen), slangen en eksters en gaaien, die eieren en kuikens kunnen roven.

Bedreiging

De zwarte roodstaart wordt momenteel niet als bedreigd gezien en heeft de IUCN-status “Niet Bedreigd”. Toch zijn er factoren die de populatie kunnen beïnvloeden, zoals verlies van leefgebied door verstedelijking en veranderingen in het landschap, klimaatverandering, predatie, en het gebruik van pesticiden en vervuiling, waardoor insectenpopulaties afnemen en de voedselvoorziening onder druk komt te staan.

Bescherming

De zwarte roodstaart is een beschermde inheemse vogelsoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen, zijn zwarte roodstaarten beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de zwarte roodstaart wordt in Nederland geregeld door de Omgevingswet.

Bronnen

• Zwarte roodstaart. (2024, 16 april).  Wikipedia, de vrije encyclopedie. Opgehaald 14:00, mei 6, 2025 van https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Zwarte_roodstaart&oldid=67385699.
• Seite „Hausrotschwanz“. In: Wikipedia – Die freie Enzyklopädie. Bearbeitungsstand: 21. April 2025, 12:46 UTC. URL: https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Hausrotschwanz&oldid=255344263 (Abgerufen: 6. Mai 2025, 14:00 UTC)
• Wikipedia-contributors. (2025, 24 april). Black redstart. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 14:00, May 6, 2025, from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Black_redstart&oldid=1287130625
• Zwarte roodstaart | Vogelbescherming Geraadpleegd 6 mei 2025
• Zwarte Roodstaart | Sovon Vogelonderzoek Geraadpleegd 6 mei 2025
• Zwarte roodstaart Phoenicurus ochruros | Nederlands Soortenregister Geraadpleegd 6 mei 2025