Beschrijving van de woudparelmoervlinder
Leefgebied
Mondiaal
De woudparelmoervlinder komt voor in een breed, maar gefragmenteerd gebied dat zich uitstrekt over delen van Europa en Azië.
Mondiaal gezien strekt de verspreiding zich uit van Noord-Spanje en Zuid-Scandinavië via Centraal- en Oost-Europa tot in Zuid-Siberië, Noordoost-China, Korea en Japan. Hij ontbreekt echter in de mediterrane delen van Zuid-Europa en in grote delen van West- en Noord-Europa, hoewel er geïsoleerde populaties voorkomen in bijvoorbeeld Zuid-Noorwegen en delen van Zweden en Finland.
Het leefgebied is sterk afhankelijk van de aanwezigheid van waardplanten zoals valeriaansoorten en van extensief beheerde graslanden of vochtige bosranden. In regio’s waar intensieve landbouw of bebouwing deze habitats verdringt, neemt de soort sterk af of verdwijnt deze zelfs geheel.
Nederland
De woudparelmoervlinder kwam vroeger wel in Nederland voor, maar is sinds de jaren 1960 uitgestorven als standvlinder. Hij werd vooral waargenomen in vochtige beekdalen in Noord-Brabant, de Achterhoek, Twente en Limburg.
Habitat en biotoop
De woudparelmoervlinder leeft in een gevarieerde, maar specifieke omgeving die sterk afhankelijk is van vochtigheid en vegetatiestructuur. De habitat bestaat uit vochtige, bloemrijke graslanden, moerassen, open plekken in bossen en kalkrijke hellingen met struikgewas. In bergachtige gebieden zoals de Alpen en Pyreneeën komt hij ook voor in alpine sneeuwheidebossen en vochtige kapvlakten tot op hoogtes van 2200 meter.
De biotoop van deze vlinder wordt gekenmerkt door een combinatie van extensief beheerde graslanden, valeriaanrijke vegetatie en een hoge luchtvochtigheid. De woudparelmoervlinder vermijdt intensief gebruikte landbouwgebieden en droge, open landschappen.
Herkenning
Vlinder
De woudparelmoervlinder is een middelgrote dagvlinder. De bovenzijde van de vleugels is donkerbruin tot zwart, doordrenkt met een warm geel-oranje patroon dat als een mozaïek over de vleugels ligt. Langs de randen prijkt een witgeruite franje. De achtervleugels kunnen opvallend donker zijn, met diepe zwarte tekeningen die soms het hele oppervlak bedekken.
De onderkant van de vleugels vertelt een ander verhaal, met zachte crèmekleurige banden en delicate halve maantjes in wit die zich sierlijk over het patroon buigen. In het veld valt deze vlinder op door zijn variabiliteit — geen twee exemplaren zijn volledig gelijk — wat het determineren soms tot een kleine puzzel maakt.
Rups
De rups van de woudparelmoervlinder heeft een opvallend uiterlijk dat goed past bij de leefomgeving. Hij is overwegend donkergrijs van kleur, met een patroon van gele stekels die als kleine borstels over het lichaam verspreid staan. Langs de rug loopt een rij zwarte lengtestrepen, die de rups een gestreept en enigszins ruig uiterlijk geven. Op de flanken zijn blauwachtige stippen zichtbaar, en ook de kop draagt twee van deze blauwe vlekken.
Pop
De pop heeft een subtiel maar karakteristiek uiterlijk. Hij is meestal zilvergrijs tot geelgrijs van kleur, met een fijn patroon van zwarte stippen verspreid over het oppervlak. Op het achterlijf bevinden zich kleine roestkleurige wratjes, die als miniatuurornamenten het lichaam sieren. De vorm is compact en enigszins hoekig, zoals bij veel parelmoervlinders, en hangt meestal laag bij de grond aan de waardplant, vaak verborgen tussen bladeren of stengels.
Voedsel
De volwassen vlinders van de woudparelmoervlinder voeden zich voornamelijk met nectar van bloemen die voorkomen in hun natuurlijke leefgebied. Ze geven de voorkeur aan bloemrijke, vochtige graslanden waar planten bloeien zoals echte valeriaan, maar ook andere nectarbronnen zoals moerasspirea, adderwortel, hengel en gewone ereprijs worden bezocht.
Deze vlinders zijn relatief trage vliegers en brengen veel tijd door op bloemen, waar ze met hun lange roltong nectar opzuigen. De keuze van nectarplanten hangt af van wat lokaal beschikbaar is, maar ze lijken een voorkeur te hebben voor soorten die bloeien in vochtige, beschutte omgevingen.
Waardplanten
De rups voedt zich voornamelijk met planten uit het geslacht valeriaan, zoals echte valeriaan, valkvaleriaan en kleine valeriaan. Deze waardplanten zijn essentieel voor haar ontwikkeling en komen vooral voor in vochtige graslanden en bosranden.
De rupsen leven vaak in groepen en bouwen spinselnesten op deze planten, waarin ze ook overwinteren. Het dieet is dus niet alleen een voedingsbron, maar ook bepalend voor het leefgebied en het voortplantingssucces.
Weetjes over de woudparelmoervlinder
- Deze soort is extreem variabel in kleur en patroon. Sommige exemplaren zijn bijna volledig donkerbruin, terwijl andere juist veel lichtere vlekken hebben.
- In de Alpen zijn ze waargenomen tot wel 3000 meter hoogte, waar ze samen met bergsoorten als Erebia vliegen.
- De rupsen leven in groepjes in een spinselnest op hun waardplant. Ze overwinteren samen onder bladeren en worden pas in het voorjaar weer actief.
Gedrag
Vlinder
De vlinder vertoont een opvallend rustig en bedachtzaam gedrag. Hij vliegt traag en laag boven de grond, vaak in vochtige, bloemrijke weiden en langs bosranden, waar hij zich voedt met nectar van diverse bloemen. In tegenstelling tot veel andere vlinders is het geen snelle of wispelturige vlieger, maar beweegt hij zich eerder kalm en doelgericht voort.
In de vroege ochtend en late avond rust hij vaak op planten of in het gras, waarbij hij zijn vleugels gesloten houdt om minder op te vallen voor roofdieren. Tijdens warme dagen is hij het meest actief, vooral tussen juni en augustus, afhankelijk van de hoogte en regio. In bergachtige gebieden zoals de Alpen deelt hij zijn leefgebied met soorten uit het geslacht Erebia, waarmee ze soms samen vliegen.
De vlinder is ook selectief in de keuze van nectarplanten en blijft vaak langere tijd op dezelfde bloem, wat zijn gedrag nog meer onderscheidt van de meer rusteloze soorten.
Rups
De rups van de woudparelmoervlinder laat in zijn vroege levensstadia opvallend groepsgedrag zien. Kort na het uitkomen blijven de jonge rupsen bij elkaar en maken ze een spinselnest op de waardplant, vaak een valeriaansoort. In dit nest overwinteren ze in rust tot het voorjaar begint. Dit sociale gedrag beschermt hen tegen kou en vijanden.
Wanneer de temperaturen stijgen, worden de rupsen actief en beginnen ze gezamenlijk te eten van de bladeren. Naarmate ze groeien, worden ze minder sociaal en verspreiden ze zich over de plant of omgeving. Ze zijn relatief traag en blijven dicht bij hun voedselbron. Hun voorkeur voor vochtige, beschutte plekken maakt ze gevoelig voor verstoring van hun leefgebied.
Mobiliteit
De woudparelmoervlinder staat bekend om zijn lage mobiliteit. Hij vliegt traag en blijft meestal dicht bij de plek waar hij is uitgekomen. In tegenstelling tot meer zwervende soorten is deze vlinder zeer honkvast: hij verplaatst zich zelden over grote afstanden en koloniseert nauwelijks nieuwe gebieden.
Vliegtijd
De vliegtijd valt doorgaans tussen eind mei en begin augustus, afhankelijk van de hoogte en geografische ligging. In lagere gebieden begint de activiteit vaak al in mei, terwijl in bergachtige streken zoals de Alpen de vlinders pas in juni of juli verschijnen. In sommige warmere regio’s kan er zelfs een tweede generatie voorkomen, al is dat eerder uitzondering dan regel.
Levenscyclus
Vlinder
De vlinder verschijnt tussen half juni en begin augustus, met een piek in juli. In warmere gebieden kan soms een tweede generatie voorkomen, maar meestal is er slechts één per jaar.
Eitjes
Na de paring legt het vrouwtje haar eieren in groepjes van ongeveer 100 stuks aan de onderzijde van bladeren van waardplanten.
De eieren zijn bijna bolvormig met een afgeplatte bovenkant en hebben ongeveer 22 verticale ribben. Ze zijn geelgroen bij het leggen en verkleuren naar crèmewit. Dit stadium duurt ongeveer 10 tot 20 dagen, afhankelijk van temperatuur en vochtigheid.
Rups
Na het uitkomen leven de jonge rupsen in groepjes in een spinselnest op de waardplant. Ze doorlopen zes larvale stadia. Na de derde of vierde vervelling gaan ze in diapauze (winterrust), meestal in het vierde stadium. Ze overwinteren in het spinselnest tussen dorre bladeren. Na de winter worden ze weer actief in april en voeden ze zich tot ze volgroeid zijn. Het volledige rupsenstadium duurt van juli tot mei, dus ongeveer 10 maanden, waarvan een groot deel in rust
Pop
De volgroeide rups verpopt zich laag bij de grond aan de waardplant. De pop is zilvergrijs tot geelachtig met zwarte stippen en roestkleurige wratjes op het achterlijf. Dit stadium duurt ongeveer drie weken, meestal in mei of juni, afhankelijk van de hoogte en temperatuur.
Bedreiging
De woudparelmoervlinder wordt bedreigd door verlies van leefgebied door landbouw, bebouwing en ontwatering van vochtige graslanden. Omdat de vlinder weinig mobiel is, kan hij moeilijk nieuwe gebieden koloniseren wanneer zijn oorspronkelijke omgeving verdwijnt. Ook verdwijnt de waardplant valeriaan door intensief graslandbeheer, wat de voortplanting belemmert. In Nederland is de soort uitgestorven, en in België en Duitsland staat hij op de rode lijst.
Bescherming
De woudparelmoervlinder is in verschillende landen wettelijk beschermd, vooral waar de soort zeldzaam of bedreigd is. In Nederland valt ze onder de Wet natuurbescherming, ondanks dat ze daar sinds de jaren 1960 is uitgestorven. In België en Duitsland staat ze op de nationale rode lijsten, en in Wallonië wordt ze als kwetsbaar beschouwd. Op Europese schaal is ze momenteel geclassificeerd als “Least Concern” door de IUCN, maar uit veel regio’s wordt een achteruitgang gemeld.
Bronnen
- Woudparelmoervlinder. (2024, 20 april). Wikipedia, de vrije encyclopedie. Opgehaald 17:04, juli 8, 2025 van https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Woudparelmoervlinder&oldid=67410131.
- Vlinderstichting 2024, De Vlinderstichting | Vlinder: woudparelmoervlinder / Melitaea diamina Geraadpleegd op 8 juli 2025
- NDFF Verspreidingsatlas Dagvlinders, NDFF Verspreidingsatlas | Melitaea diamina – Woudparelmoervlinder, Geraadpleegd op 8 juli 2025
- Seite „Baldrian-Scheckenfalter“. In: Wikipedia – Die freie Enzyklopädie. Bearbeitungsstand: 15. Mai 2025, 16:05 UTC. URL: https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Baldrian-Scheckenfalter&oldid=256030708 (Abgerufen: 8. Juli 2025, 17:05 UTC)
- Wikipedia contributors. (2025, June 29). Melitaea diamina. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 17:06, July 8, 2025, from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Melitaea_diamina&oldid=1297968065
Melitaea diamina | |
Taxonomie | |
|---|---|
| Rijk | Animalia |
| Stam | Geleedpotigen (Arthropoda) |
| Klasse | Insecten (Insecta) |
| Orde | Vlinders (Lepidoptera) |
| Familie | Nymphalidae (vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders) |
| Geslacht | Melitaea |
| Synoniemen | |
Kenmerken | |
| Voorvleugellengte | 16-23 mm |
| Spanwijdte | 36-42 mm |
| Waardplanten | Valeriaansoorten |
| Vliegperiode | Eind mei tot begin augustus |
| Grootte rups | 18-25 mm |
Voortplanting | |
| Aantal eitjes | Ca. 100 per legsel |
| Uitkomen eitjes | 10-20 dagen |
| Rupsen | 10 maanden |
| Popfase | 3 weken |
Voorkomen in Nederland | |
| Status | Oorspronkelijk |
| Zeldzaamheid | Verdwenen |
| Bescherming | Wet natuurbescherming |
 Verspreidingskaart woudparelmoervlinder | |
Verspreiding | |
| Nederland | Verdwenen |
| Wereld | Van Noord-Spanje en Zuid-Scandinavië tot Japan, via Centraal- en Oost-Europa, Zuid-Siberië en Korea |
| Biotoopvoorkeur | Vochtige bloemrijke graslanden, moerassen, bosranden en kalkrijke hellingen met struikgewas |
Ontdek meer van Fauna & Flora
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
