Paardenbloemspanner

Vlinders, Spanners
  • Bovenaanzicht van een witte vlinder met stippen.
    paardenbloemspanner
  • Mot op een witte muur
    paardenbloemspanner
  • Close-up van een lichte mot met brede vleugels
    paardenbloemspanner

Beschrijving van de paardenbloemspanner

Leefgebied

Mondiaal

De paardenbloemspanner heeft een verspreidingsgebied dat zich uitstrekt over meerdere continenten. Deze nachtvlinder komt van oorsprong voor in Noordwest-Afrika en heeft zich via Europa verspreid tot in Zuidwest-Azië.

Europa

Binnen Europa is de vlinder zeer algemeen en komt hij voor in zowel West-, Midden- als Noord-Europa.

Nederland

In Nederland is de paardenbloemspanner een zeer algemene soort die verspreid over het hele land voorkomt. Hij wordt vaak aangetroffen in stedelijke gebieden, waar hij op verlichte ramen zit of binnenshuis wordt waargenomen.

Hij komt vooral voor op zandgronden, wat zijn verspreiding in provincies zoals Gelderland, Noord-Brabant en Limburg verklaart. Door zijn synantropische aard is hij goed aangepast aan menselijke leefomgevingen en wordt hij regelmatig gemeld via waarnemingsplatforms.

Habitat en biotoop

Mondiaal gezien leeft de paardenbloemspanner voornamelijk in door mensen beïnvloede omgevingen. Deze soort is synantropisch, wat betekent dat hij zich bij uitstek thuis voelt in tuinen, op balkons, aan muren van huizen en in de directe omgeving van agrarische gebouwen en stedelijke gebieden. Hoewel het voorkomen in semi-natuurlijke habitats minder goed is onderzocht, lijkt de soort deze gebieden minder vaak te benutten.

Zijn vermogen om zich aan te passen aan stedelijke en agrarische landschappen maakt hem tot een succesvolle soort binnen het Palearctisch gebied.

Herkenning

Vlinder

De paardenbloemspanner is een kleine vlinder met een bescheiden uiterlijk. De vleugels hebben een bleke, stoffige witgrijze kleur en zijn subtiel bedekt met donkere spikkels. Kenmerkend voor de vlinder zijn de vage, donkere dwarslijnen die in een golvend patroon over de vleugels lopen en de vier opvallende, zwarte stippen in het midden van elke vleugel. De vleugelspanwijdte van de volwassen vlinder ligt doorgaans tussen de 18 en 21 millimeter.

Rups

De rups is slank en relatief lang. De kleur varieert van licht- tot donkerbruin of grijs, vaak met een lichtroodachtige tint op de rug. Het oppervlak van de rups ziet er gerimpeld uit en is bedekt met fijne wratjes. Op de rug zijn ruitvormige patronen zichtbaar, onderbroken door een smalle, lichte streep. De kop is opvallend klein.

De rups kan worden onderscheiden door zijn vermogen om takjes na te bootsen, waardoor hij in rust bijna niet van een echt takje te onderscheiden is. De rups overleeft de winter en verpopt zich in de lente in een cocon op de grond.

Pop

De pop is glad en glanzend bruin van kleur, met een gelijkmatige structuur zonder opvallende segmentatie of uitsteeksels. De vorm is gestroomlijnd en enigszins cilindrisch, met een lichte versmalling aan het uiteinde waar de toekomstige vleugels en poten van de vlinder zich ontwikkelen.

Deze pop bevindt zich doorgaans in een losse cocon, gesponnen tussen plantaardig afval op de grond, wat haar een zekere mate van bescherming biedt tegen predatie en weersinvloeden.

De lengte van de pop bedraagt ongeveer 6,5 millimeter, wat relatief klein is in vergelijking met andere soorten binnen de familie van de spanners.

Voedsel

De volwassen vlinder eet geen voedsel in de vorm van nectar of andere plantaardige stoffen. In tegenstelling tot veel dagvlinders heeft deze nachtvlinder geen functionele zuigsnuit en leeft hij uitsluitend van de energiereserves die zijn opgebouwd tijdens het larvale stadium. Hierdoor zie je hem niet foerageren op bloemen of planten die wel door andere vlinders worden bezocht.

Waardplanten

De rupsen zijn niet kieskeurig en voeden zich met een breed scala aan waardplanten. In tuinen en stedelijke omgevingen zijn ze waargenomen op echte tijm, blaassilene en paardenbloem. Deze planten bieden niet alleen voedsel, maar ook beschutting voor de ontwikkeling van de rupsen.

Daarnaast is bekend dat de rupsen zich ook voeden met afgevallen bladeren en ander organisch afval, wat wijst op een flexibele en opportunistische voedingsstrategie. Dit maakt de soort bijzonder geschikt voor leven in menselijke nederzettingen zoals tuinen, balkons en agrarische gebieden.

Weetjes over de paardenbloemspanner

  • De soort is synantropisch, wat betekent dat hij zich bij voorkeur ophoudt in de nabijheid van menselijke bebouwing. Dit gedrag maakt hem tot een van de meest voorkomende nachtvlinders in stedelijke gebieden.
  • De vlinder vliegt in meerdere generaties per jaar, meestal tussen april en oktober. Dit betekent dat je hem gedurende een groot deel van het jaar kunt tegenkomen, vooral op warme avonden.
  • De camouflage van de volwassen vlinder is bijzonder effectief. De vleugels hebben een gevlekt patroon in grijs- en bruintinten, waardoor hij vrijwel onzichtbaar wordt wanneer hij rust op boomschors of stenen.

Gedrag

Vlinder

De volwassen vlinder vertoont typisch nachtactief gedrag. Overdag rust hij op oppervlakken die overeenkomen met zijn vleugelkleur, zoals boomschors, stenen of muren, waardoor hij nauwelijks opvalt voor roofdieren. Zijn camouflage is bijzonder effectief dankzij de grijsbruine, gevlekte vleugels die perfect samenvloeien met de achtergrond.

Zodra de avond valt, wordt hij actief en vliegt hij rond op zoek naar een partner. Hij wordt sterk aangetrokken door kunstlicht, wat verklaart waarom hij vaak wordt aangetroffen bij verlichte ramen, lantaarnpalen of zelfs binnen in huizen. Dit lichtgevoelige gedrag is kenmerkend voor veel nachtvlinders, maar bij de paardenbloemspanner is het opvallend frequent waargenomen in steden en dorpen.

De soort komt in meerdere generaties per jaar voor, meestal tussen april en oktober, en is dus gedurende een groot deel van het jaar zichtbaar. Zijn voorkeur voor menselijke nederzettingen maakt hem tot een van de meest voorkomende nachtvlinders in Europa.

Rups

De rups leeft voornamelijk tussen verdroogde bladeren en plantaardig afval op de grond, waar ze zich voedt met zowel levende kruidachtige planten als met dood organisch materiaal. Deze voedingsstrategie maakt haar bijzonder flexibel en goed aangepast aan stedelijke en agrarische omgevingen. Ze is vooral ’s nachts actief en blijft overdag verborgen tussen plantenresten.

De soort overwintert in het rupsenstadium, wat betekent dat ze gedurende de koude maanden in rust blijft en pas in het voorjaar verder ontwikkelt tot pop. Rupsen zijn onder meer waargenomen op echte tijm op balkons, wat wijst op hun vermogen om zich aan te passen aan menselijke leefomgevingen.

Mobiliteit

De mobiliteit is relatief beperkt. Hij is een kleine nachtvlinder die zich vooral in de directe omgeving van zijn leefgebied beweegt. Zijn vlucht is kort en laag, vaak dicht bij de grond of langs muren en vegetatie. Overdag rust hij stil op oppervlakken die overeenkomen met zijn vleugelkleur, zoals boomschors of stenen, en ’s nachts wordt hij actief en aangetrokken door lichtbronnen.

Hoewel hij kan vliegen, is het geen uitgesproken migrerende soort en blijft hij meestal binnen stedelijke of tuinachtige habitats waar hij zich goed weet te handhaven.

Vliegtijd

Qua vliegtijd is het een soort die meerdere generaties per jaar voortbrengt. In gematigde klimaten vliegt hij doorgaans van eind mei tot midden oktober. In zuidelijke regio’s kunnen er twee duidelijke generaties zijn: één van eind mei tot eind juli en een tweede van begin augustus tot midden oktober. In koelere gebieden vliegt hij met één generatie tussen juli en augustus. Deze lange vliegtijd maakt hem tot een frequente verschijning in tuinen en stedelijke gebieden gedurende de warmere maanden van het jaar.

Levenscyclus

De levenscyclus van de paardenbloemspanner verloopt via een volledige metamorfose en bestaat uit vier duidelijk onderscheiden fasen: ei, rups, pop en volwassen vlinder.

Eitjes

De cyclus begint met de eiafzet door het vrouwtje, dat tientallen tot mogelijk meer dan honderd kleine, ovaalvormige eitjes legt op of nabij waardplanten zoals paardenbloem of echte tijm. De eitjes zijn bleek van kleur en worden vaak afgezet tussen plantaardig afval, wat bescherming biedt tegen uitdroging en predatie. De incubatietijd van de eitjes bedraagt doorgaans enkele dagen tot een week, afhankelijk van de temperatuur en de vochtigheid.

Rups

Na het uitkomen begint de rupsfase. Tijdens deze fase ondergaat de rups vier tot vijf vervellingen, waarbij ze telkens groeit en haar huid afwerpt. Deze fase duurt gemiddeld drie tot vier weken, maar kan langer aanhouden bij lagere temperaturen of wanneer de rups overwintert, wat bij deze soort regelmatig voorkomt.

Pop

Wanneer de rups volgroeid is, verpopt ze zich in een losse cocon die gesponnen wordt tussen plantenresten op de grond. Hoewel de popfase vaak als rustfase wordt gezien, vinden er intensieve interne veranderingen plaats waarbij de larvale structuren worden afgebroken en omgevormd tot die van de volwassen vlinder. Deze fase duurt meestal één tot twee weken, afhankelijk van de omgevingstemperatuur

Vlinder

Uiteindelijk komt de vlinder uit de pop. Hij leeft enkele dagen tot hooguit een paar weken, waarin hij zich richt op voortplanting en het afzetten van nieuwe eitjes

Bedreiging

De paardenbloemspanner wordt internationaal niet als bedreigd beschouwd. Hij vliegt in twee generaties per jaar en is goed aangepast aan menselijke leefomgevingen, wat bijdraagt aan zijn stabiele populatie.

In Nederland is de paardenbloemspanner eveneens niet bedreigd. Volgens De Vlinderstichting komt de soort verspreid over het hele land voor en wordt hij als “zeer algemeen” aangeduid. Hij staat niet op de Nederlandse Rode Lijst en zijn populatie vertoont geen zorgwekkende daling.

Bescherming

Wat betreft bescherming in Nederland zijn er geen specifieke maatregelen nodig, gezien zijn algemene voorkomen en stabiele populatie. De soort valt niet onder de Habitatrichtlijn of andere nationale beschermingsregelingen. Wel draagt het behoud van biodiversiteit in tuinen, parken en ruigten indirect bij aan het voortbestaan van deze vlinder.

Bronnen

Idaea seriata

Taxonomie

RijkAnimalia
StamGeleedpotigen (Arthropoda)
KlasseInsecten (Insecta)
OrdeVlinders (Lepidoptera)
FamilieGeometridae (spanners)
GeslachtIdaea
Synoniemen

Kenmerken

Voorvleugellengte9-11 mm
Spanwijdte19-21 mm
WaardplantenLevende kruidachtige planten en verdroogd plantaardig materiaal
VliegperiodeBegin mei tot begin oktober
Grootte rups25 mm

Voortplanting

Aantal eitjesTientallen tot ruim honderd
EifaseEnkele dagen tot een week
RupsfaseJuni tot april met overwintering
Popfase1-2 weken

Voorkomen in Nederland

VoorkomenOorspronkelijk
ZeldzaamheidZeer algemeen
BeschermingGeen
Verspreidingskaart van de Paardenbloemspanner in Nederland.
Verspreidingskaart paardenbloemspanner

Verspreiding

NederlandHet hele land
WereldEuropa, Afrika, Azië
BiotoopvoorkeurDuinen, struwelen, ruigten en tuinen.

Ontdek meer van Fauna & Flora

Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.

Gerelateerde berichten

Scroll naar boven