Botercollybia

Beschrijving van de botercollybia

Verspreiding

Mondiaal

De botercollybia is een veelvoorkomende paddenstoel in de boreale en gematigde gebieden van het noordelijk halfrond. Hij groeit in Noord-Amerika, Europa en het noordelijke deel van Azië, en is zelfs gemeld in Noord-Afrika. In Noord-Amerika komt de soort voor in Canada, het Pacifische Noordwesten van de VS en het noordoosten van het land.

Europa

Binnen Europa is het een veelvoorkomende soort in zowel naald- als loofbossen. Er bestaan twee variëteiten: de grijsbruine vorm (var. asema), die vooral in Midden-Europa veel voorkomt, en de roodbruine vorm (var. butyracea), die minder algemeen is. De grijsbruine variëteit ontbreekt in Scandinavië.

Nederland

In Nederland geldt de paddenstoel als een vrij algemene soort. Net als elders worden hier beide variëteiten onderscheiden: de gewone botercollybia (var. asema) en de minder voorkomende roodbruine botercollybia (var. butyracea).

Habitat en biotoop

Deze zwam leeft van dood organisch materiaal en groeit vooral in het strooisel van bossen. Hij komt voor in zowel loof- als naaldbossen. Hij groeit op afgebroken takken, naalden en bladeren en kan zowel op voedselarme als rijkere bodems gedijen. Hij voelt zich thuis in zure, kruidenrijke en humusrijke omgevingen.

Zichtbaarheid

De vruchtlichamen verschijnen vooral in koele en vochtige perioden. Ze komen vanaf de zomer tevoorschijn en zijn het talrijkst in de herfst, voornamelijk van juli tot november. In gebieden met een mild klimaat kan de soort soms zelfs nog in de vroege winter worden aangetroffen. De precieze timing hangt sterk af van de lokale omstandigheden, waarbij vochtigheid een cruciale rol speelt.

Herkenning

Hoed

De hoed is 3 tot 10 centimeter breed. Jong is hij gewelfd; later wordt hij vlakker, vaak met een stompe bult in het midden. De hoed is hygrofaans: als hij nat is, is hij kleverig en glanzend; als hij droog is, wordt hij matter en lichter van kleur. De nominatieve vorm (var. butyracea) is roodbruin tot donkerroodbruin, terwijl de meest voorkomende vorm (var. asema) grijsbruin tot horngrijs is. Het hoedvlees is dun en witachtig, met een geur en smaak die meestal onopvallend zijn, soms licht muffig of boterachtig.

Lamellen

De lamellen staan dicht opeen, zijn smal en wit tot lichtcrème van kleur. Bij jonge exemplaren zijn ze boogvormig aangehecht aan de steel; bij oudere lijken ze vaak bijna vrij te staan.

Steel

De steel is 2 tot 10 centimeter lang en 5 tot 12 millimeter dik. Hij is taai, hol en kraakbeenachtig, meestal cilindrisch, maar naar de basis toe vaak verbreed of knolvormig. De kleur is vergelijkbaar met die van de hoed, maar vaak lichter. Aan de onderzijde bevindt zich een wit, viltachtig mycelium.

Sporen

De sporen zijn breed elliptisch tot bijna bolvormig en hebben een fijnstekelige of ruwe structuur. Ze meten 6 tot 8 bij 4 tot 5,5 micrometer. De sporenprint is bleekroze, wit of lichtgeel.

Weetjes over de botercollybia

• De wetenschappelijke naam butyracea is afgeleid van het Latijnse woord voor boter, wat verwijst naar de kenmerkende vettige of boterachtige glans van de hoed, vooral wanneer deze vochtig is.
• Het is een saprofyt; dit betekent dat hij een cruciale rol speelt in het bosecosysteem door dood organisch materiaal, zoals bladeren en naalden in het strooisel, af te breken en zo voedingsstoffen terug te geven aan de bodem.
• Hoewel de soort als eetbaar wordt beschouwd, heeft hij geen uitgesproken culinaire waarde vanwege de milde, neutrale smaak en de taaie steel, waardoor hij meestal niet wordt gewaardeerd als een populaire consumptiepaddenstoel.
• De paddenstoel is bijzonder resistent tegen vorst in vergelijking met andere soorten en kan daardoor vaak nog laat in het seizoen, soms zelfs na de eerste lichte vorst, worden waargenomen.

Bedreiging

Wereldwijd wordt de botercollybia niet als bedreigd beschouwd. Dankzij zijn brede verspreiding en aanpassingsvermogen komt de soort in veel regio’s algemeen voor. In Duitsland staat hij wel op de ‘Voorlopige Rode Lijst’, wat betekent dat men de populatie daar nauwlettend volgt.

Nederland

De soort wordt in Nederland gezien als een vrij algemene paddenstoel die in uiteenlopende bosmilieus voorkomt. Op de recentste Rode Lijst voor Paddenstoelen is de soort niet opgenomen als bedreigd of kwetsbaar. Dit wijst erop dat de populatie stabiel is en dat er geen directe aanwijzingen zijn voor een afname die het voortbestaan van de soort in gevaar brengt.

Bescherming

Hoewel hij geen specifieke beschermingsstatus heeft, valt hij wel onder de algemene bescherming die geldt voor alle in het wild voorkomende paddenstoelen. Deze bescherming maakt deel uit van bredere natuurwetgeving die gericht is op het behoud van ecosystemen en biodiversiteit. Daardoor profiteert de soort indirect van maatregelen die natuurgebieden beschermen en de kwaliteit van de leefomgeving bewaken.

Bronnen

• CBS. (2015, 1 oktober). Rode Lijst Paddenstoelen 2015. https://www.cbs.nl/nl-nl/faq/nederlandse-natuur-en-milieu-informatie/rode-lijst-paddenstoelen-2015 (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• Charnwood Foraging. (2025, 23 oktober). Buttercap (Rhodocollybia butyracea). https://charnwoodforaging.co.uk/buttercap-rhodocollybia-butyracea/ (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• Encyclopedia of Life. (z.d.). Rhodocollybia butyracea. https://eol.org/pages/194420 (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• First Nature. (z.d.). Rhodocollybia butyracea (Bull.) Lennox – Butter Cap. https://www.first-nature.com/fungi/rhodocollybia-butyracea.php (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• Loe Giesen. (z.d.). Rhodocollybia butyracea – Botercollybia. http://www.loegiesen.nl/paddenstoelen/Rhodocollybia_butyracea_Botercollybia.html (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• Mushroom Expert. (z.d.). Rhodocollybia butyracea. https://www.mushroomexpert.com/rhodocollybia_butyracea.html (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• Myko-AT. (z.d.). Butter-Rübling (Rhodocollybia butyracea). https://www.myko-at.eu/pilzdatenbank/datenblatt/Rhodocollybia_butyracea (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• Nederlands Soortenregister. (2025, 13 december). Rhodocollybia butyracea f. asema. Geraadpleegd op 13 december 2025, via https://www.nederlandsesoorten.nl/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=123681
• Oogsten Zonder Zaaien. (2020, 11 november). Botercollybia – Wildpluk wiki. https://oogstenzonderzaaien.nl/wiki/Botercollybia (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• Paddenstoelen in Friesland. (z.d.). Botercollybia (Rhodocollybia butyracea). https://paddenstoeleninfriesland.nl/fynsten/rhodocollybia-butyracea.html (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• Picture Mushroom. (z.d.). Buttery collybia (Rhodocollybia butyracea). https://picturemushroom.com/wiki/Rhodocollybia_butyracea.html (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• Pilze Deutschlands. (z.d.). Rhodocollybia butyracea. https://www.pilze-deutschland.de/organismen/rhodocollybia-butyracea-bull-lennox-1979 (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• Pilzforum. (z.d.). Rhodocollybia butyracea var. butyracea (Butter-Rübling) & var. asema (Horngrauer Rübling). https://www.pilzforum.eu/viewtopic.php?t=63876 (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• RIVM. (z.d.). Rhodocollybia butyracea (Bull.: Fr.) Lennox. https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/583501004.pdf (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• Vroege Vogels. (2018, 21 september). Paddenstoelen plukken: mag dat? https://vroegevogels.bnnvara.nl/nieuws/paddenstoelen-plukken-mag-dat (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• Wikipedia. (z.d.). Butter-Rübling. https://de.wikipedia.org/wiki/Butter-R%C3%BCbling (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• Wikipedia. (z.d.). Rhodocollybia. https://en.wikipedia.org/wiki/Rhodocollybia (Geraadpleegd op 13-12-2025).
• Wikipedia. (2025, 13 december). Botercollybia. Geraadpleegd op 13 december 2025, via https://nl.wikipedia.org/wiki/Botercollybia
• Zombie Mushrooms. (z.d.). Butter Cap ( Rhodocollybia butyracea ). https://zombiemyco.com/pages/butter-cap-rhodocollybia-butyracea (Geraadpleegd op 13-12-2025).