Beschrijving van de bijeneter
Leefgebied
De bijeneter heeft een wijdverbreid verspreidingsgebied dat zich uitstrekt over grote delen van Europa, Afrika en West-Azië. Het is een uitgesproken trekvogel, met uitzondering van een populatie in het zuiden van Afrika die het hele jaar door ter plaatse blijft.
Europa
In Europa broedt de bijeneter in Zuid- en Midden-Europa. De grootste populaties bevinden zich in Spanje, Zuidoost-Europa, Rusland en Oekraïne. In Midden-Europa is de verspreiding meer versnipperd. Als trekvogel wordt de bijeneter soms ook ver buiten zijn normale broedgebied waargenomen, met incidentele broedgevallen in Noord-Europa. De aanwezigheid van de bijeneter in Noord-Europa lijkt toe te nemen, waarschijnlijk als gevolg van klimaatverandering.
Nederland
Lange tijd werd de bijeneter in Nederland als een dwaalgast beschouwd, maar sinds de jaren negentig en met name sinds 2010 broedt de soort jaarlijks in ons land. Het gaat om een klein aantal broedparen, meestal niet meer dan 10 tot 15 per jaar. De vestiging van de bijeneter in Nederland sluit aan bij de noordwaartse uitbreiding van het broedgebied in Europa, wat mogelijk verband houdt met klimaatverandering. De broedgevallen zijn voornamelijk in de zuidelijke provincies te vinden, zoals Limburg en Zeeland. Ze gebruiken doorgaans zandafgravingen als broedlocatie.
Ondersoorten
De bijeneter is een monotypische soort, wat betekent dat er geen ondersoorten zijn. Hoewel hij een zeer breed verspreidingsgebied heeft, wordt hij als één enkele taxonomische soort beschouwd. De verschillende populaties vertonen geen significante verschillen in uiterlijk of genetische kenmerken die een opsplitsing in ondersoorten rechtvaardigen.
Biotoop en habitat
De bijeneter leeft in zonnige, open gebieden met weinig bomen, zoals weilanden, graslanden, akkers, savannes en gebieden met struikgewas. De vogel broedt graag in steile wanden van zachte aarde, zoals rivieroevers of in zand- en kleiputten. Het is een vogel van vlaktes en heuvels die zelden op een hoogte van meer dan 1000 meter in Europa wordt waargenomen. Ook is de bijeneter te vinden in de buurt van water, omdat ze daar hun nesthol graven.
Herkenning
De bijeneter is een vogel die onmiddellijk opvalt door zijn exotische verschijning, met een rijk en kleurrijk verenkleed. Met een lengte van 27 tot 29 centimeter, inclusief de verlengde staartveren, en een gewicht tussen de 44 en 78 gram, is het een relatief slanke en sierlijke vogel. De vleugelspanwijdte varieert van 44 tot 49 centimeter.
Hij heeft een schitterende mix van kleuren. De bovenzijde van de kop, de nek en de rug zijn prachtig roodbruin van kleur. De borst is helder geel, omzoomd met een opvallende smalle zwarte band die afsteekt tegen de rest van het verenkleed. Een kenmerkende zwarte streep loopt van de snavel door het oog en eindigt aan de zijkant van de kop, wat de vogel een soort ‘masker’ geeft.
De vleugels zijn olijfgroen en de stuit is helderblauw. De staart is blauwgroen en de middelste staartveren zijn langer dan de andere, wat zorgt voor een elegante uitstraling in de vlucht. De snavel is lang, slank en licht gebogen, perfect aangepast voor het vangen van vliegende insecten.
Zowel het mannetje als het vrouwtje hebben een vergelijkbaar verenkleed, hoewel de kleuren van het mannetje vaak iets helderder zijn.
Geluid
Het geluid is net zo karakteristiek als zijn uiterlijk. De roep is een rollend en fluitend ‘pruuu, pruuu‘ of een wat ratelend ‘tjerrr-tjerrr‘, dat ook vaak in de vlucht te horen is. De roep is een van de meest herkenbare kenmerken van de vogel en verraadt vaak zijn aanwezigheid nog voordat hij wordt gezien. Het klinkt melodieus en is een belangrijk onderdeel van de communicatie, zowel in vlucht als zittend op een tak.
Weetjes over de bijeneter
- Bijeneters zijn zeer sociale vogels die vaak in kolonies broeden. Deze kolonies kunnen variëren van een paar tot wel honderden broedparen. Ze graven nestholen in zachte aarde, zoals steile zand- of kleiwanden. Soms worden deze nesten in opeenvolgende jaren hergebruikt.
- De bijeneter is een van de weinige vogels die effectief jaagt op vliegende insecten en zich ermee voedt. Het dieet bestaat voor meer dan de helft uit bijen, vandaar de naam. Ze vangen hun prooi in de vlucht, vaak vanuit een uitkijkpunt.
- De bijeneter is een echte meester van de lange-afstandsvlucht. De Europese populaties leggen duizenden kilometers af om te overwinteren in Afrika, ten zuiden van de Sahara.
- Het verenkleed van de bijeneter is buitengewoon kleurrijk en opvallend, wat uniek is onder Europese vogels. Door hun exotische uiterlijk en geluid worden ze vaak in verband gebracht met tropische gebieden.
Voedsel
De bijeneter is een insecteneter die zijn prooi voornamelijk in de vlucht vangt. Zoals de naam al aangeeft, bestaat het dieet voor een groot deel uit bijen, wespen en hommels. Desondanks bestaat het dieet van deze vogel niet alleen uit deze insecten; ze eten ook andere vliegende insecten zoals libellen, kevers, vlinders en diverse vliegensoorten. Het dieet kan per seizoen en locatie verschillen, afhankelijk van het aanbod van insecten. Een volwassen bijeneter kan per dag wel 250 bijen consumeren.
Voordat de vogel een insect met een angel opeet, verwijdert hij de angel door de prooi herhaaldelijk tegen een hard oppervlak, zoals een tak, te slaan totdat de angel van de prooi eraf valt.
Gedrag
Deze vogels zijn zeer sociaal en zijn voornamelijk overdag actief. Ze jagen vanuit een uitkijkpunt, zoals een tak, en vangen insecten in de vlucht met hun lange, puntige snavel.
Ze leven in kolonies en broeden in holen die ze zelf graven in zandige of kleiachtige hellingen. Zowel het mannetje als het vrouwtje graven mee aan het nest en zorgen samen voor de jongen.
De vogels zijn erg vocaal en communiceren met een kenmerkend rollend geluid, dat ze zowel in de vlucht als zittend op een tak laten horen.
De bijeneter staat bekend om zijn acrobatische vliegkunsten, die hij gebruikt om zijn prooi te vangen.
Vogeltrek
Het is een uitgesproken trekvogel die lange afstanden aflegt. De meeste Europese populaties beginnen hun trek naar Afrika aan het einde van de zomer, meestal rond augustus en september. De vogels vliegen in groepen, vaak in grote, losse zwermen, en leggen hun reis voornamelijk overdag af. De trekroutes variëren per populatie.
Vogels uit West-Europa trekken door Spanje en over de Straat van Gibraltar naar West-Afrika, terwijl de oostelijke populaties via de Levant, de Sinaï en de Rode Zee naar Oost- en Zuid-Afrika trekken.
Ze overwinteren in een breed gebied ten zuiden van de Sahara. In het voorjaar, meestal tussen maart en mei, keren de vogels terug naar hun broedgebieden in Europa en Azië om zich voort te planten. De trek van de bijeneter is een van de meest indrukwekkende van alle Europese trekvogels.
Voortplanting
De bijeneter heeft een complex voortplantingsproces dat begint na de terugkeer uit de overwinteringsgebieden. De paartijd van de bijeneter is meestal van april tot juni. In deze periode voeren de mannetjes een uitgebreide balts uit om een partner aan te trekken. Deze bestaat uit een reeks vluchtpatronen en het aanbieden van voedsel aan het vrouwtje, vaak een grote prooi zoals een libel of kever. Dit gedrag toont de geschiktheid van het mannetje om voor de nakomelingen te zorgen en versterkt de band met het vrouwtje.
Nadat een paar is gevormd, beginnen ze met het graven van hun nest, wat een gezamenlijke inspanning is van beide vogels. Het nest bevindt zich aan het einde van een horizontale tunnel, die ze graven in steile zand- of kleiwanden. De tunnels kunnen tot twee meter diep zijn. Ze gebruiken hun snavels en poten om het zand weg te werken. Vaak broeden bijeneters in kolonies, en meerdere paren graven hun holen in dezelfde wand.
Het vrouwtje legt meestal 4 tot 7 witte, glanzende eieren. Het broeden duurt 20 tot 22 dagen en wordt door beide ouders gedaan. Zodra de eieren zijn uitgekomen, worden de jongen gedurende 25 tot 30 dagen door beide ouders gevoed, totdat ze uitvliegen. Het dieet van de jongen bestaat voornamelijk uit insecten die door de ouders worden gevangen. Na het uitvliegen blijven de jongen nog enige tijd afhankelijk van hun ouders voor voedsel.
De gemiddelde levensduur van een bijeneter in het wild is ongeveer 5 jaar, hoewel er ook waarnemingen zijn van vogels die 7 of 8 jaar oud zijn geworden.
Predatie
De bijeneter kan ten prooi vallen aan verschillende diersoorten. De predatie richt zich vaak op de eieren en de jongen in de nesten, die zich in zand- of kleiholen bevinden. Roofdieren zoals vossen, wezels, hermelijnen en slangen dringen de nestholtes binnen om de kuikens of de eieren te stelen.
Daarnaast vormen roofvogels, zoals haviken en valken, een bedreiging voor de volwassen bijeneters, vooral in de lucht tijdens de vlucht of tijdens het jagen. Ook uilen vallen in de schemering of ’s nachts volwassen bijeneters aan.
Bedreiging
De soort wordt op mondiaal niveau niet als een bedreigde diersoort beschouwd. De IUCN heeft de soort geclassificeerd als ‘Niet Bedreigd’ (Least Concern). Dit is te danken aan het zeer grote verspreidingsgebied en de stabiele en mogelijk zelfs toenemende populatietrend. De wereldpopulatie van de bijeneter wordt geschat op 3 tot 8 miljoen volwassen exemplaren. Hoewel er lokaal sprake kan zijn van veranderingen, zijn er geen aanwijzingen dat de wereldwijde populatie significant achteruitgaat.
In Nederland staat de bijeneter niet als bedreigd te boek, maar wordt hij wel beschouwd als een kwetsbare broedvogel. Hoewel de bijeneter in de 20e eeuw nauwelijks in Nederland broedde, hebben de afgelopen decennia laten zien dat er steeds vaker broedgevallen plaatsvinden, vooral in Zuid-Limburg en Zeeland.
De bijeneter wordt gezien als een typisch voorbeeld van een vogel die profiteert van klimaatverandering, aangezien de opwarming van het klimaat het mogelijk maakt dat de soort zich noordwaarts kan uitbreiden. De grootste bedreiging voor de bijeneter in Nederland is het verlies van geschikt broedhabitat, zoals steile zandwanden, door menselijke activiteiten en landschapsbeheer. De bijeneter wordt dan ook beschermd door de Nederlandse wetgeving.
Bescherming
Het is in Nederland een beschermde inheemse vogelsoort. Net als alle andere van nature in het wild voorkomende vogels in Nederland, wordt de bijeneter beschermd door de Europese Vogelrichtlijn, die in Nederland is geïmplementeerd in de Omgevingswet. De nesten, en in sommige gevallen de directe omgeving, genieten jaarrond bescherming. Er zijn echter geen specifieke beschermingszones in Nederland aangewezen voor de bijeneter.
Omdat de bijeneter een kwetsbare broedvogel is en zich aan de rand van zijn verspreidingsgebied in Nederland bevindt, is het belangrijk dat de landelijke populatie zich op een gunstig niveau kan handhaven. Daarom worden de broedlocaties, die vaak in zandafgravingen en steile wanden te vinden zijn, niet algemeen bekendgemaakt, om verstoring door mensen te voorkomen.
Bronnen
- Animalia.bio. (z.d.). European Bee-Eater – Facts, Diet, Habitat & Pictures. Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://animalia.bio/european-bee-eater
- Animal Diversity Web. (z.d.). Merops apiaster (Europese bijeneter). Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://animaldiversity.org/accounts/Merops_apiaster/
- Bird Migration Atlas. (z.d.). Merops apiaster. Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://migrationatlas.org/node/1617
- Wikipedia. (z.d.). European bee-eater. Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://en.wikipedia.org/wiki/European_bee-eater
- Birda. (z.d.). European Bee-eater (Merops apiaster) identification. Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://app.birda.org/species-guide/10826/European_Bee-eater
- NatureGate. (z.d.). Bee-eater, Merops apiaster. Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://luontoportti.com/en/t/1651
- Sovon Vogelonderzoek. (2025). Bijeneter. Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://stats.sovon.nl/bijeneter
- Vogelbescherming. (z.d.). Bijeneter. Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/bijeneter
- BROZ. (z.d.). Meropsapiaster. Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://broz.sk/wp-content/uploads/2023/04/BeeSandFish_brozura_Merops_2022_EN.pdf
- Monaco Nature Encyclopedia. (2019). Merops apiaster. Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://www.monaconatureencyclopedia.com/merops-apiaster/?lang=en
- Animal Diversity Web. (z.d.). Merops apiaster (European bee-eater). Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://animaldiversity.org/accounts/Merops_apiaster/
- Avibase. (z.d.). Merops apiaster (European Bee-eater). Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=66AA3934DBAD18BC
- The Royal Society for the Protection of Birds. (z.d.). Bee-eater. Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://www.rspb.org.uk/birds-and-wildlife/wildlife-guides/bird-a-z/bee-eater/
- Bird-Lens. (2020, 8 juli). Prey and spectrum of food of European Bee-eater. Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://www.bird-lens.com/2020/07/08/prey-and-spectrum-of-food-of-european-bee-eater/
- ResearchGate. (2023). Specialist or opportunist—the diet of the European bee-eater (Merops apiaster). Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://www.researchgate.net/publication/370513948_Specialist_or_opportunist-the_diet_of_the_European_bee-eater_Merops_apiaster
- World of Birds. (z.d.). European Bee-eater. Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://www.birding.sk/en/european-bee-eater-merops-apiaster/
- BirdLife International. (z.d.). Merops apiaster. Geraadpleegd op 3 september 2025, van https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/european-bee-eater-merops-apiaster
Merops apiaster | |
|---|---|
Taxonomie | |
| Rijk | Animalia (Dieren) |
| Stam | Chordata (Chordadieren) |
| Klasse | Aves (Vogels) |
| Orde | Coraciiformes (Scharrelaarvogels) |
| Familie | Meropidae (bijeneters) |
| Geslacht | Merops |
Kenmerken | |
| Grootte | 27-29 cm |
| Gewicht | 44-78 gram |
| Vleugelspanwijdte | 44-49 cm |
| Groep/solitair | Groepen |
| Voeding | Vliegende insecten |
Voortplanting | |
| Broedinterval | Eén keer per jaar |
| Aantal eieren | 4-7 eieren |
| Plaats nest | Holle tunnel, gegraven in steile zand- of kleiwanden |
| Grootte eieren | 2,5 x 2 cm |
| Broedperiode | Mei tot juli |
| Broedduur | 20-22 dagen |
| Aantal legsels | Eén legsel per jaar |
| Uitvliegen | Na 25 tot 30 dagen |
| Geslachtsrijp | in het 2e levensjaar |
| Levensduur | Gemiddeld 5 jaar |
Voorkomen in Nederland | |
| Aantal broedparen | 12 (2024) |
| Aantal overwinteraars | Onbekend |
| Doortrekkers | 1-100 |
| Bescherming | Beschermde inheemse vogelsoort |
| Rode lijst IUCN | Niet Bedreigd |
| Nederlandse Rode Lijst | Niet vermeld |
 | |
| Sovon Vogelonderzoek Nederland | |
Voorkomen wereldwijd | |
 | |
| Author: Netzach; License: CC BY-SA 4.0 | |
Ontdek meer van Fauna & Flora
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
