Vergeten wikke

Beschrijving van vergeten wikke

De vergeten wikke onderscheidt zich van andere wikkesoorten doordat haar paarsrode bloemen vrijwel steelloos, alleen of in paren, direct in de bladoksels zitten in plaats van in trossen aan een lange steel. Daarnaast bezitten de kleine steunblaadjes aan de voet van de bladsteel een opvallende donkere vlek die zoete nectar afscheidt. Binnen haar eigen soortgroep herkent men deze specifieke ondersoort aan de bredere, langwerpige deelblaadjes en de gladde peulen die bij volledige rijping heel donkerbruin tot diepzwart verkleuren.

Stengels

De stengels van deze plant groeien liggend of klimmend omhoog. Ze bereiken meestal een lengte van dertig tot tachtig centimeter. Soms kruipen ze dicht over de grond als er geen steun in de buurt is. De stengels zijn slap en hebben kleine haartjes, waardoor ze zich gemakkelijk aan andere planten vasthouden.

Bladeren

De bladeren zijn opgebouwd uit meerdere paren van kleinere deelblaadjes die recht tegenover elkaar staan. Aan het einde van elk blad zit een vertakte rank waarmee de plant omhoog klimt. De deelblaadjes hebben een langwerpige of omgekeerd eivormige vorm en lopen vaak uit in een klein, spits puntje. Aan de voet van de bladsteel zitten kleine steunblaadjes die vaak een donkere vlek hebben.

Bloemen

De bloemen groeien meestal alleen of in paren in de oksels van de bladeren. Ze hebben een paarsrode tot violette kleur, waarbij het opstaande deel vaak iets lichter of intenser gekleurd is. De bloem bevat zowel mannelijke als vrouwelijke eigenschappen, wat betekent dat ze tweeslachtig is. Binnenin de bloem bevindt zich één stamper die omringd wordt door tien meeldraden. Negen van deze meeldraden zijn met elkaar vergroeid tot een buis, terwijl er eentje losstaat.

Vrucht

De vrucht is een gladde, langwerpige peul die tijdens de rijping verandert van kleur. In het begin is de peul groen, maar later wordt deze olijfgroen tot donkerbruin of bijna zwart. Als de peul helemaal droog is, springt deze open om de zaden te verspreiden. De zaden zijn bolvormig, glad en hebben vaak een gevlekte groenbruine tot zwarte kleur. Ze vallen dicht bij de moederplant op de grond of worden door de wind en passerende dieren een stukje verder meegevoerd.

Wortels

De plant ontwikkelt een dunne penwortel die diep in de bodem kan doordringen. Deze worteldiepte helpt de plant om ook in drogere perioden voldoende water te vinden. Aan de wortels groeien kleine wortelknolletjes. In deze knolletjes leven speciale bacteriën die stikstof uit de lucht binden, zodat de plant voedingsstoffen krijgt.

Verspreiding

Mondiale verspreiding

De vergeten wikke komt van nature voor in grote delen van Europa, West-Azië en Noord-Afrika. Ze heeft zich als cultuurvolger verspreid over gebieden met een gematigd klimaat. In de loop van de tijd is ze door menselijke activiteiten ook terechtgekomen in Noord-Amerika en andere werelddelen. Ze groeit daar vooral op akkers, in bermen en op braakliggende terreinen waar de grond voedselrijk is.

Verspreiding in Nederland en België

In Nederland en België is de vergeten wikke een vrij algemene verschijning. Ze komt verspreid over beide landen voor, met een voorkeur voor gebieden met kalkrijke of kleiachtige bodems. Ze is vaak te vinden aan de randen van graanvelden, in matig bemeste graslanden en langs ruderale plekken zoals spoorwegen en wegranden. Hoewel ze op sommige plaatsen achteruitgaat door intensieve landbouw, houden de populaties zich in natuurlijke bermen goed in stand.

Weetjes over vergeten wikke

• De vergeten wikke helpt de bodem te verbeteren, omdat ze stikstof vastlegt via haar wortels.
• Vroeger werd deze plant vaak samen met graan op akkers ingezaaid als veevoer.
• De bloemen trekken veel hommels en bijen aan die voor de bestuiving zorgen.
• De donkere vlekken op de steunblaadjes bevatten klieren die zoete nectar afscheiden om mieren te lokken.
• Mieren beschermen de plant tegen schadelijke insecten in ruil voor deze zoete vloeistof.

Ecologie

Levensvorm

De vergeten wikke is een eenjarige plant. Dit betekent dat ze haar hele levenscyclus van ontkieming tot zaadvorming binnen één enkel groeiseizoen afrondt. Soms kiemt de plant al in de herfst en overwintert ze als jonge plant om in het voorjaar snel verder te groeien. Na het rijpen van de zaden in de zomer sterft de plant volledig af. Ze handhaaft zich in de winterperiode dus uitsluitend als zaad in de bodem.

Bodem

Deze plant heeft een sterke voorkeur voor een voedselrijke en matig vochtige bodem. Ze groeit het beste op gronden die kalk bevatten, zoals klei, leem of kalkrijke zandgronden. Te zure of extreem droge zandbodems vermijdt ze meestal. Dankzij de samenwerking met bacteriën in haar wortelknolletjes kan ze zelf stikstof uit de lucht halen, waardoor ze ook op gronden met minder stikstof prima kan overleven.

Groeiplaats

De groeiplaatsen van de vergeten wikke bevinden zich vooral in open en door de mens beïnvloede landschappen. Ze komt veelvuldig voor op de randen van akkers, met name tussen graangewassen. Daarnaast vestigt de plant zich graag in voedselrijke graslanden, bermen langs wegen, spoordijken en op braakliggende terreinen. Ze heeft een zonnige tot licht beschaduwde plek nodig om goed te kunnen groeien en bloeien.

Bedreiging

Wereldwijde bedreiging

Op wereldschaal is de vergeten wikke als soort niet in gevaar en ze heeft internationaal geen bedreigde status. De populaties zijn stabiel in de kern van haar verspreidingsgebied.

Bedreiging in Nederland

In Nederland staat de vergeten wikke momenteel gecategoriseerd als ’thans niet bedreigd’ op de Rode Lijst. Hoewel ze door moderne landbouwtechnieken en het grondig opschonen van akkerranden op intensief gebruikte landbouwgrond minder kansen krijgt, weet ze zich in wegbermen en op ruderale gronden goed te handhaven. De algemene indruk is dat de aantallen de laatste decennia redelijk stabiel zijn gebleven.

Bescherming in Nederland

De vergeten wikke kent in Nederland geen specifieke wettelijke beschermstatus en ze is niet opgenomen in de wetgeving voor beschermde plantensoorten. Er zijn geen gerichte beschermingsmaatregelen voor deze specifieke ondergrond nodig, omdat ze zich zelfstandig kan redden op geschikte plekken. Wel profiteert ze indirect van ecologisch bermbeheer en het in stand houden van kruidenrijke akkerranden door natuurorganisaties en boeren.

Etymologie

De wetenschappelijke naam van de plant is Vicia sativa subsp. segetalis. De geslachtsnaam Vicia is de oude Latijnse naam voor wikke en is waarschijnlijk afgeleid van het Latijnse woord ‘vincere‘, wat overwinnen of omwikkelen betekent. Dit verwijst naar de eigenschap van de plant om zich met haar ranken om andere planten heen te wikkelen. De soortnaam sativa betekent ‘gezaaid’ of ‘gekweekt’, wat aantoont dat de plant al heel lang door de mens als landbouwgewas of voedergewas wordt gebruikt. De toevoeging ‘segetalis‘ komt van het Latijnse woord ‘segetum‘ en betekent ’tussen het graan’ of ‘op de graanakker’, wat direct verwijst naar de typische groeiplaats van deze specifieke ondersoort.

Bronnen

• Floron Verspreidingsatlas. (2026). Vicia sativa subsp. segetalis – Vergeten wikke. Geraadpleegd op 29 mei 2026, van https://www.verspreidingsatlas.nl/5444
• Infoflora. (2026). Vicia sativa subsp. segetalis (Thuill.) Čelak. Geraadpleegd op 29 mei 2026, van https://www.infoflora.ch/en/flora/vicia-sativa-subsp-sativa.html
• Nederlands Soortenregister. (2026). Vergeten wikke Vicia sativa subsp. segetalis. Geraadpleegd op 29 mei 2026, van https://www.nederlandsesoorten.nl/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=132717
• Waarneming.nl. (2026). Vergeten wikke – Vicia sativa subsp. segetalis. Geraadpleegd op 29 mei 2026, van https://waarneming.nl/species/9119/