Dennenvoetzwam

Beschrijving van de dennenvoetzwam

Verspreiding

Mondiaal

De dennenvoetzwam heeft een zeer groot verspreidingsgebied en komt voor in het hele holarctisch gebied. Dat betekent dat hij te vinden is in Noord-Amerika, Noord-Afrika, de Kaukasus, Klein-Azië en vrijwel heel Europa. Buiten deze zone groeit de soort in tropische gebieden meestal op loofbomen, terwijl hij in koudere streken de voorkeur geeft aan naaldbomen. Daarnaast is de schimmel ook bekend als exotische soort in Australië, Nieuw-Zeeland en Zuid-Afrika.

Europa

Binnen Europa is hij overal aanwezig en nergens zeldzaam. Vooral in het noordwesten van het continent komt hij veel voor. In Scandinavië reikt het verspreidingsgebied tot ver in het noorden: tot de 69e breedtegraad in Noorwegen, de 68e in Zweden en de 63e in Finland. Ook in Rusland is hij wijdverspreid.

Nederland

In Nederland en België wordt de soort als vrij algemeen beschouwd. Hij groeit hier vooral in naaldbossen op zandgronden.

Habitat en biotoop

De zwam stelt wereldwijd weinig eisen aan bodem of bosgemeenschap. Toch wordt hij het vaakst gevonden in dennenbossen die wat rijker zijn aan stikstof. Hij komt voor in parken, langs bosranden en op open plekken. Het is een houtaantastende schimmel die meestal verschijnt op wortels van levende of dode naaldbomen, maar ook op stronken en stamvoeten. Belangrijke gastheren zijn dennen, douglassparren, lariksen en sparren.

Zichtbaarheid

De vruchtlichamen zijn eenjarig en verschijnen doorgaans van juni tot en met oktober of november. In droge gebieden of tijdens zachte winters kunnen verdroogde exemplaren soms nog tot het begin van het nieuwe jaar zichtbaar blijven.

Herkenning

Hoed

De hoed is onregelmatig van vorm en kan groot worden: tien tot dertig centimeter breed en tot tien centimeter hoog. Jonge exemplaren zijn zwavelgeel en fijn behaard, met een goudgele rand. Naarmate de schimmel ouder wordt, verkleurt de hoed van oranjebruin tot donkerbruin. Het vlees is aanvankelijk zacht en sappig, maar wordt later taai en houtachtig. De geur is vaak aangenaam, maar kan door houtrot een sterke terpentijnlucht krijgen. De smaak is zuur.

Steel

De steel is bij jonge vruchtlichamen vaak centraal of excentrisch geplaatst, maar kan bij oudere exemplaren en bij samengegroeide zwammen zeer kort of zelfs afwezig zijn, waardoor de hoed direct op de wortel of de grond lijkt te staan. De steel is cilindrisch tot enigszins knolvormig en heeft een harig of fluweelachtig oppervlak.

In het begin is de kleur van de steel helder geel tot geelbruin, maar deze verkleurt snel, beginnend aan de basis, naar een donkerdere roodbruine, roestbruine of bijna zwarte tint.

De afmetingen van de steel zijn doorgaans bescheiden in verhouding tot de hoed, met een hoogte van twee tot zes centimeter en een dikte variërend van twee tot vier centimeter. De steel is taai en vezelig van aard.

Poriën en buisjes

De laag met de buisjes loopt langs de steel omlaag en kan tot anderhalve centimeter dik worden. De poriën zijn hoekig van vorm en zwavelgeel tot groengeel; later verkleuren ze naar roestbruin. Bij druk op de poriën verkleuren deze direct donkerbruin.

Sporen

De sporen zijn ovaal tot elliptisch en glad. De sporenprint is wit tot bleekgeel. De afmetingen liggen meestal rond 7 bij 2,0–2,5 micrometer, al worden soms ook iets andere maten vermeld.

Weetjes over de dennenvoetzwam

• De schimmel bevat de geelbruine kleurstof hispidine, een stof die de laatste tijd ook de aandacht van farmacologen heeft getrokken.
• Het is een uitstekende natuurlijke bron voor het verven van wol en textiel. Afhankelijk van het gebruikte beitsmiddel kan de schimmel een gele, gouden, bruine of zelfs groene kleur opleveren.
• De dennenvoetzwam staat in de bosbouw bekend als een belangrijke en wijdverspreide houtvernietiger en kan in West-Europa aanzienlijke economische schade veroorzaken. De schimmel veroorzaakt een intens roodbruine kernhoutrot in de aangetaste bomen.

Bedreiging

Wereldwijd wordt de dennenvoetzwam niet bedreigd. In Duitsland staat hij op de Rode Lijst als ‘Ungefährdet’ (niet bedreigd) en wordt hij als zeer algemeen beschouwd.

Nederland

Ook in Nederland is de soort niet bedreigd. Op de Rode Lijst van paddenstoelen (2008) staat hij in de categorie ‘Thans niet bedreigd’. In 1994 had hij nog de status ‘Kwetsbaar’, maar door de toegenomen verspreiding en populatie is die status aangepast.

Bescherming

Bescherming van de soort zelf is niet nodig. In de bosbouw ligt de nadruk vooral op het voorkomen van aantasting, omdat de schimmel bomen verzwakt en gevoelig maakt voor windbreuk. Preventie bestaat uit het gezond houden van de gastheerboom en het vermijden van schade aan stamvoet en wortels.

Bronnen

• Arora, D. (1986). Mushrooms Demystified. Ten Speed Press: Berkeley, CA. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://www.mykoweb.com/CAF/species/Phaeolus_schweinitzii.html).
• Assyov, B., & Denchev, C. M. (2010). Checklist of the larger basidiomycetes in Bulgaria. Mycotaxon, 111, 279–282. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Distribution_of_Phaeolus_schweinitzii.svg).
• Dämmrich, F., Lotz-Winter, H., Schmidt, M., Pätzold, W., Otto, P., Schmitt, J.A., Scholler, M., Schurig, B., Winterhoff, W., Gminder, A., Hardtke, H.J., Hirsch, G., Karasch, P., Lüderitz, M., Schmidt-Stohn, G., Siepe, K., Täglich, U. & Wöldecke, K. (2016). Rote Liste der Großpilze und vorläufige Gesamtartenliste der Ständer- und Schlauchpilze (Basidiomycota und Ascomycota) Deutschlands. In: Matzke-Hajek, G.; Hofbauer, N. & Ludwig, G. (Red.): Rote Liste gefährdeter Tiere, Pflanzen und Pilze Deutschlands. Band 8: Pilze (Teil 1) – Großpilze. Münster: Landwirtschaftsverlag. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://www.rote-liste-zentrum.de/de/Detailseite.html?species_uuid=fb9cb104-656a-4708-8331-a
• Forest Pests. (z.d.). Phaeolus schweinitzii / Schweinitzii root and butt rot. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://www.forestpests.eu/pest/phaeolus-schweinitzii).
• Fungalpunk. (z.d.). Phaeolus schweinitzii. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via http://www.fungalpunknature.co.uk/Fungi/Phaeolus%20schweinitzii.html).
• First Nature. (z.d.). Phaeolus schweinitzii, Dyer’s Mazegill fungus. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://www.first-nature.com/fungi/phaeolus-schweinitzii.php).
• MykoWeb. (z.d.). Phaeolus schweinitzii – California Fungi. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://www.mykoweb.com/CAF/species/Phaeolus_schweinitzii.html).
• Naturschule. (z.d.). Kiefern-Braunporling – Phaeolus schweinitzii. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://www.naturschule.com/pilze/kiefern-braunporling-phaeolus-schweinitzii/).
• NDFF Verspreidingsatlas. (z.d.). Phaeolus schweinitzii – Dennenvoetzwam. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://www.verspreidingsatlas.nl/0372010).
• Picture Mushroom. (z.d.). Phaeolus schweinitzii – Kiefern-braunporling. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://picturemushroom.com/de/wiki/Phaeolus_schweinitzii.html).
• The English Fungi. (z.d.). Phaeolus schweinitzii. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://www.englishfungi.org/Species/Phaeolus%20schweinitzii).
• Tree Doctor. (z.d.). Dennenvoetzwam. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://treedoctor.nl/aandoening/phaeolus-schweinitzii/).
• Wikipedia. (z.d.). Dennenvoetzwam. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://nl.wikipedia.org/wiki/Dennenvoetzwam).
• Wikipedia. (z.d.). Kiefern-Braunporling. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://de.wikipedia.org/wiki/Kiefern-Braunporling).
• Wikipedia. (z.d.). Phaeolus schweinitzii. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://en.wikipedia.org/wiki/Phaeolus_schweinitzii).
• Zoogdiervereniging VZZ. (2007). Basisrapport voor de Rode Lijst Zoogdieren volgens Nederlandse en IUCN-criteria. (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://www.zoogdiervereniging.nl/sites/default/files/2020-12/2007RodeLijst.pdf).
• Zombie Mushrooms. (z.d.). Dyer’s Polypore (Phaeolus schweinitzii). (Geraadpleegd op 14 december 2025 via https://zombiemyco.com/pages/dyers-polypore-phaeolus-schweinitzii).